Đám cưới ở Xuân Thới Sơn hiện nay đi theo hai kiểu song song: nhà gốc có sân vườn rộng vẫn dựng rạp đãi tiệc tại nhà, còn nhiều gia đình trẻ chọn nhà hàng tiệc cưới trên các trục đường lớn của vùng Hóc Môn cũ hoặc quận lân cận. Phần lễ (đám hỏi, lễ gia tiên, rước dâu) phần lớn vẫn làm tại nhà; phần tiệc mới là chỗ khác nhau.
Bài này không đi lại toàn bộ các bước cưới hỏi Nam Bộ. Bài đặt câu hỏi thực tế của một gia đình trong xã: đãi ở nhà hay ở nhà hàng, dựng rạp trong hẻm cần lưu ý gì với hàng xóm, đường rước dâu trong giờ tan ca ra sao, và người được mời, kể cả người ở trọ, nên cư xử thế nào. Bài không nêu giá tiệc, giá rạp, vì những con số đó đổi theo năm và theo từng nơi.
Hai kiểu đám cưới cùng tồn tại
Ở xóm phía trong, nơi còn sân vườn rộng, đám cưới tại nhà vẫn rất phổ biến. Rạp dựng từ một hai ngày trước, bàn ghế kê kín sân, có khi tràn ra con đường bê tông trước nhà. Bếp tiệc do người nấu đám quen trong vùng đảm nhận, hoặc họ hàng tự nấu nếu nhà đông người. Tối trước ngày cưới, nhiều nhà có tiệc nhỏ cho bà con, bạn bè thân, nhạc mở từ chiều.
Ở xóm ven lộ, nhà phố hẹp không có chỗ dựng rạp lớn, nên nhiều gia đình chọn nhà hàng. Lễ gia tiên, rước dâu vẫn làm tại nhà vào buổi sáng, rồi buổi trưa hoặc tối đãi khách ở nhà hàng. Kiểu này gọn, ít phiền hàng xóm, khách dễ tìm đường, nhưng mất đi phần đông vui của cả xóm phụ việc.
Có nhà kết hợp: đãi họ hàng và hàng xóm tại nhà, đãi bạn bè, đồng nghiệp ở nhà hàng. Chọn cách nào là chuyện của từng nhà, phụ thuộc vào sân, vào số khách, vào việc gia đình có còn đủ người làm hay không. Không có cách nào "đúng chuẩn" hơn.
Một điều đáng để ý là sân vườn ngày càng hiếm. Nhiều nhà gốc đã cất thêm nhà cho con, xây dãy trọ trên phần vườn, nên khoảng sân đủ kê vài chục bàn không còn. Vì vậy cả ở xóm phía trong, số đám cưới dời ra nhà hàng cũng tăng dần qua từng năm.
Đãi tại nhà hay nhà hàng: so sánh nhanh
Bảng dưới đây giúp gia đình cân nhắc. Các ô không ghi con số vì chi phí đổi theo mùa cưới, số khách và người cung cấp dịch vụ.
| Khía cạnh | Tiệc rạp tại nhà | Tiệc nhà hàng |
|---|---|---|
| Không khí | Đông vui, cả xóm góp mặt, kéo dài | Gọn, đúng giờ, ít thời gian trò chuyện |
| Sức người nhà | Rất mệt, cần nhiều người phụ | Nhẹ hơn nhiều |
| Ảnh hưởng hàng xóm | Ồn, chắn đường, rác nhiều | Gần như không |
| Thời tiết | Phụ thuộc mưa nắng, rạp phải chắc | Không phụ thuộc |
| Món ăn | Theo người nấu đám, dễ làm món quê | Theo thực đơn nhà hàng |
| An toàn | Phải lo điện, gas, xe khách đậu | Do nhà hàng lo phần lớn |
Khi chọn đãi tại nhà vào mùa mưa, nên hỏi kỹ người dựng rạp về khung, mái, thoát nước. Một cơn mưa chiều ở vùng đất trũng phía tây xã có thể làm ngập sân, tràn nước vào khu bàn ăn nếu rạp dựng sát mương.
Dựng rạp trong xóm: các việc nên làm với hàng xóm
Đám cưới tại nhà chiếm dụng không gian chung lâu hơn đám giỗ, nên phần giao tiếp với xóm càng quan trọng.
- Báo tổ trưởng và các nhà hai bên ít nhất vài ngày trước: ngày dựng rạp, ngày đãi, ngày tháo dỡ.
- Nếu rạp lấn ra đường, chừa lối đi cho xe máy; hỏi ấp hoặc xã nếu rạp chiếm phần đường lớn hay kéo dài nhiều ngày.
- Thống nhất với người dựng rạp về câu điện: dây điện phải đi an toàn, không câu tạm qua đường, có cầu dao riêng.
- Bố trí chỗ đậu xe khách, có người giữ xe; đừng để xe khách đậu kín cổng nhà người khác.
- Thông báo giờ mở nhạc và giờ kết thúc; ở hẻm có dãy trọ, người làm ca đêm cần biết trước.
- Sau tiệc, dọn rác trong ngày, rửa đường nếu có thức ăn rơi vãi, trả lại mặt hẻm sạch.
- Mang chút bánh, kẹo hoặc phần ăn sang cảm ơn các nhà đã chịu ồn, chịu chật.
Bước cuối nghe nhỏ nhưng ở xóm quê rất có ý nghĩa: nó biến mấy ngày phiền phức của hàng xóm thành một kỷ niệm vui chung.
Đường rước dâu và giờ tan ca
Rước dâu thường làm vào buổi sáng, có khi trùng giờ công nhân vào ca hoặc giờ xe tải chạy nhiều trên các trục đường lớn. Đoàn xe hoa, xe chở họ hàng dừng đỗ ven lộ dễ gây ùn và nguy hiểm. Gia đình nên chọn giờ tránh cao điểm nếu được, và chọn chỗ dừng xe trong hẻm hoặc sân, không dừng giữa đường lớn.
Nếu nhà trai ở xa, đoàn rước đi qua nhiều xã, phường, nên có một người dẫn đường quen lối. Đường trong xã có nhiều đoạn hẹp, có cầu nhỏ qua mương, xe lớn khó quay đầu. Nhiều nhà chọn để xe lớn ở ngoài trục chính, rồi đi bộ một quãng vào nhà gái, vừa an toàn vừa giữ được không khí rước dâu đi bộ của làng quê.
Tráp lễ, mâm quả thường do nam thanh niên trong họ bưng. Đi bộ trên đường bê tông giữa hai hàng vườn, tiếng pháo giấy, tiếng cười: đó vẫn là hình ảnh còn gặp ở các xóm phía trong, dù ven lộ thì nay ít hơn.
Mùa mưa, đường trong xóm có đoạn đọng nước, bùn bắn lên áo dài, giày dép. Nhà gái thường cho người đi kiểm tra đường từ sáng sớm, rải tạm xà bần hoặc tấm ván ở chỗ trũng để đoàn rước đi cho gọn.
Phép lịch sự của khách dự cưới trong xóm
Khách được mời nên trả lời sớm để gia đình tính bàn. Ăn mặc lịch sự, gọn gàng. Đến đúng giờ ghi trên thiệp; ở tiệc nhà, giờ khai tiệc thường linh động hơn nhà hàng nhưng đến quá muộn vẫn là thiếu tôn trọng.
Phong bì mừng cưới là chuyện tế nhị. Không có mức chung; người trong xóm thường mừng theo quan hệ và theo hoàn cảnh của mình. Người ở trọ được mời không nên áp lực phải mừng nhiều; có mặt, chúc mừng, ăn uống vui vẻ là được chủ nhà quý.
Uống rượu bia thì nhớ đường về. Đường từ nhà trong xóm ra trục chính buổi tối có đoạn tối, có mương hai bên, có xe tải chạy nhanh khi ra tới lộ. Đã uống thì không lái xe, nhờ người chở hoặc gọi xe. Đó vừa là luật giao thông vừa là cách để ngày vui của nhà người ta không thành chuyện buồn.
Những thay đổi đám cưới ở xã ven đô
Quy mô nhỏ lại ở nhiều nhà. Gia đình trẻ có xu hướng cưới gọn, mời ít khách thân, để dành tiền cho nhà cửa. Người già có khi chưa quen nhưng dần chấp nhận.
Dâu rể đến từ khắp nơi. Con của nhà gốc lấy vợ lấy chồng là người tỉnh khác gặp ở công ty, ở trường. Đám cưới trở thành dịp hai miền quê gặp nhau, phong tục đôi khi phải thương lượng.
Dịch vụ cưới chuyên nghiệp hơn. Dịch vụ rạp, trang trí, chụp ảnh, nấu tiệc có mặt khắp các trục đường. Gia đình đỡ việc nhưng cũng nên hỏi kỹ hợp đồng, phạm vi công việc, ai chịu trách nhiệm khi có sự cố.
Nhạc to và kéo dài bị nhắc nhiều hơn. Xóm đông người hơn, nhiều người làm ca, nên nhạc cưới sau giờ khuya bị phàn nàn nhiều hơn trước. Nhiều nhà tự giới hạn giờ kết thúc.
Đăng ký kết hôn sau sáp nhập. Việc đăng ký kết hôn làm tại xã nơi cư trú theo quy định hộ tịch hiện hành; người ba xã cũ nay làm ở xã Xuân Thới Sơn mới. Nên hỏi trước giấy tờ cần mang, nhất là khi một bên là người tỉnh khác.
Khi người ở trọ tổ chức đám cưới tại xã
Không ít đôi công nhân quen nhau ở xưởng, ở trọ cùng dãy, rồi tổ chức cưới ngay tại nơi đang sống vì gia đình hai bên ở quá xa. Có đôi làm lễ ở quê một bên, rồi về đãi bạn bè đồng nghiệp ở một quán ăn gần chỗ làm. Có đôi nhờ chủ trọ cho mượn khoảng sân trước dãy để đãi vài mâm.
Những đám cưới này nhỏ nhưng thường rất ấm: bạn cùng xưởng phụ trang trí, người cùng quê ở dãy bên cạnh lo nấu ăn, chủ trọ đứng ra làm "người lớn" thay cho cha mẹ ở xa. Hàng xóm gốc được mời thường nhận lời, vì ở xóm quê, đám cưới ai cũng là chuyện vui chung.
Nếu bạn là người ở trọ định làm đám tại đây, nên nói trước với chủ trọ và tổ trưởng, hỏi về chỗ đãi, giờ giấc, điện. Đừng dựng rạp, kéo điện tự phát trong dãy trọ khi chưa được đồng ý; ngoài phiền hàng xóm, đó còn là rủi ro cháy nổ thật.
Một cách làm được nhiều đôi chọn là đãi gọn ở quán ăn quen gần chỗ làm, đặt trước vài bàn, mời bạn bè đồng nghiệp và hàng xóm thân. Như vậy vừa tiết kiệm sức, vừa không làm phiền dãy trọ, và chủ quán thường hỗ trợ trang trí đơn giản nếu được báo sớm.
Lễ gia tiên và đám hỏi: phần vẫn làm ở nhà
Dù tiệc đãi ở đâu, phần lễ của đám cưới ở vùng này vẫn gắn với ngôi nhà và bàn thờ ông bà. Đám hỏi thường làm trước đám cưới một thời gian, có khi gộp chung trong một ngày để đỡ tốn kém cho hai họ ở xa nhau. Nhà gái dọn bàn thờ, chuẩn bị chỗ ngồi cho hai họ; nhà trai mang mâm quả, trầu cau, bánh trái, tuỳ lệ hai bên đã thống nhất.
Lễ gia tiên diễn ra trước bàn thờ: cô dâu chú rể thắp nhang, ra mắt ông bà, cha mẹ, họ hàng. Người đại diện hai họ phát biểu ngắn, thường là một ông chú, ông bác nói chuyện có duyên. Ở những gia đình mà dâu hoặc rể là người miền khác, phần lễ là lúc hai nếp quê gặp nhau: có nhà theo nếp Nam Bộ đơn giản, có nhà muốn thêm nghi thức của quê mình, và hai bên thường thương lượng từ trước.
Nhà có sân vườn rộng làm lễ rất thoải mái; nhà phố hẹp thì khách đứng tràn ra hiên, ra hẻm. Một lời dặn của người lớn trong xóm: phần lễ nên giữ trang nghiêm, tắt nhạc lớn, hạn chế khách đứng chen trước bàn thờ để chụp ảnh. Nhiếp ảnh có thể chụp từ phía sau hoặc hai bên mà vẫn đủ đẹp.
Câu hỏi thường gặp
Đãi tiệc cưới tại nhà ở Xuân Thới Sơn có cần xin phép không?
Với tiệc trong sân nhà, thường chỉ cần báo tổ trưởng và hàng xóm. Nếu rạp lấn ra đường, nhất là đường lớn, hoặc dựng nhiều ngày, nên hỏi ấp và xã về quy định trật tự đô thị hiện hành để tránh bị nhắc nhở hay xử phạt.
Mùa cưới ở vùng này thường rơi vào tháng nào?
Như nhiều nơi ở Nam Bộ, đám cưới tập trung vào mùa khô và những tháng cuối năm âm lịch, khi trời ít mưa, người làm ăn xa dễ về. Ngày cụ thể do mỗi gia đình chọn; mùa mưa vẫn có đám cưới nhưng phải tính kỹ rạp và chỗ đậu xe.
Người ở trọ được hàng xóm mời cưới thì mừng bao nhiêu?
Không có mức chung. Người ta mừng theo quan hệ và khả năng của mình. Với hàng xóm mới quen, một phong bì vừa phải kèm lời chúc là đủ. Chủ nhà mời vì quý, không vì phong bì; có mặt đúng giờ và vui vẻ quan trọng hơn.
Đăng ký kết hôn sau sáp nhập làm ở đâu?
Người cư trú tại ba xã cũ Xuân Thới Sơn, Xuân Thới Đông, Tân Thới Nhì nay đăng ký tại xã Xuân Thới Sơn mới, theo quy định hộ tịch hiện hành. Nên hỏi trước bộ phận một cửa của xã về giấy tờ cần mang, nhất là khi một bên cư trú ở tỉnh khác.
Dựng rạp cưới mùa mưa cần chú ý gì?
Chọn người dựng rạp có khung chắc, mái kín, có máng thoát nước; không dựng sát mương hay chỗ trũng. Dây điện phải đi cao, có cầu dao riêng, tránh nối tạm dưới đất ướt. Chuẩn bị phương án dời giờ nếu mưa to kéo dài.
Nhạc đám cưới nên tắt lúc mấy giờ cho phải phép?
Không có giờ chung cho mọi nơi, nhưng ở xóm có nhiều người làm ca và người già, nên giảm âm lượng sau giờ tối muộn và kết thúc trước khuya. Báo trước giờ kết thúc cho hàng xóm là cách làm được đánh giá cao.
