Chiều ở xóm Xuân Thới Sơn bắt đầu khi tan ca: thanh niên kéo nhau ra sân bóng mini, phụ nữ trung niên đi bộ, tập thể dục theo nhóm, người già ngồi quán nước đầu hẻm, trẻ con chạy chơi trong sân nhà, ven đường bê tông. Đó là khoảng hai, ba tiếng xóm sống động nhất trong ngày, trước khi trời tối và mỗi người về nhà mình.
Bài này tả những sinh hoạt ấy và nói kỹ một chuyện quan trọng: chỗ chơi an toàn cho trẻ ở một xã ven đô có mương, ao, đường xe tải. Bài không giới thiệu sân bóng, quán cụ thể và không nêu giá thuê sân; các chi tiết là nếp chung của xóm ven đô tây bắc thành phố.
Sân bóng mini: chỗ hẹn của thanh niên tan ca
Vài năm gần đây, sân cỏ nhân tạo mọc ở nhiều nơi trong vùng, có khi ngay trên một mảnh ruộng cũ hoặc khoảng đất trống cạnh đường lớn. Chiều tối, sân sáng đèn, các nhóm công nhân, thanh niên trong xóm, nhân viên văn phòng thuê sân đá giao hữu. Có đội tập theo công ty, theo dãy trọ, theo nhóm đồng hương.
Với người lao động trẻ, sân bóng là chỗ xả mệt sau ca làm và là chỗ kết bạn. Người mới lên thành phố, chưa quen ai, được rủ đi đá một trận là có ngay một nhóm bạn. Sau trận, cả đội thường ngồi lại quán nước gần sân, có khi kéo sang quán nhậu, nên chuyện uống rồi chạy xe về là chuyện cần nhắc.
Một số công ty, xưởng trong vùng còn tổ chức giải bóng đá nội bộ, giải giao lưu giữa các đơn vị vào dịp lễ, cuối năm. Đó là dịp người lao động được thấy mình là một phần của tập thể, ngoài giờ đứng máy. Đoàn thanh niên xã, ấp cũng có lúc tổ chức giải cho thanh niên địa phương, kéo cả người gốc lẫn người trọ ra sân.
Ở những chỗ chưa có sân cỏ, thanh niên vẫn đá bóng trên bãi đất trống, sân trường ngày nghỉ, hoặc khoảng đường cụt ít xe. Bóng chuyền cũng được chơi ở nhiều xóm, nhất là những nơi có sân của ấp hay khoảng sân rộng nhà ai đó.
Đi bộ, tập thể dục và nhóm nhảy dân vũ
Phụ nữ trung niên và người lớn tuổi có nhịp khác. Sáng sớm và chiều mát, nhiều người đi bộ trên các con đường bê tông trong xóm hoặc bờ ruộng còn sót lại, nơi ít xe và còn gió. Một số nhóm tập dưỡng sinh, dân vũ ở sân nhà văn hoá ấp, sân trường, khoảng sân rộng trước nhà ai đó có loa.
Những nhóm này thường do chi hội phụ nữ, người cao tuổi của ấp hoặc tự phát từ hàng xóm. Ai muốn tham gia chỉ cần đến hỏi; không cần đăng ký phức tạp. Với người mới về xóm, nhất là phụ nữ ở nhà nội trợ, trông con, đây là cách nhanh nhất để có bạn và biết chuyện xóm.
Tập ngoài trời ở vùng ven đô nên chọn đường an toàn: tránh đi bộ sát trục đường có xe tải; buổi tối mang đèn hoặc mặc áo sáng màu; đi theo nhóm; tránh đường ven mương không có lan can vào mùa mưa khi bờ trơn. Người có bệnh tim mạch, huyết áp nên hỏi bác sĩ về mức tập phù hợp.
Có một điều thú vị: các nhóm tập này hay là nơi đầu tiên người trọ và người gốc là phụ nữ quen nhau. Chị công nhân nghỉ ca, bà nội trợ nhà gốc, cô giáo về hưu đứng cùng một hàng, tập cùng một điệu, rồi tập xong ở lại nói chuyện chợ búa, con cái.
Quán nước đầu hẻm và "trạm tin" của xóm
Quán cà phê cóc, quán võng. Đàn ông trung niên, tài xế, thợ hồ ngồi uống cà phê, trà đá, nói chuyện giá cả, chuyện làm đường, chuyện bóng đá. Quán là nơi tin tức của xóm đi nhanh nhất.
Tiệm tạp hoá. Phụ nữ ghé mua đồ, đứng nói chuyện vài phút. Chủ tiệm biết nhà ai có đám, ai mới chuyển về, ai cần người làm.
Ghế đá, bậc thềm trước nhà. Người già ngồi hóng mát, nhìn người qua lại. Họ là "camera" tự nhiên của xóm, biết ai lạ vào hẻm.
Quán chè, quán ăn vặt. Học sinh tan học tụ tập, thanh niên hẹn hò. Ở xóm ven lộ, quán ăn vặt mọc theo giờ tan ca và giờ tan học.
Sân nhà văn hoá ấp. Nơi có sinh hoạt chung: chiếu phim lưu động, văn nghệ, khám bệnh, họp. Ở ấp có nhà văn hoá rộng, đây là điểm hẹn của nhiều nhóm.
Bờ kênh, bờ ruộng còn sót lại. Ở phía đất trũng, chiều mát người ta ra bờ ruộng hóng gió, thả diều cho con, ngồi nhìn hoàng hôn. Những khoảng trống này ngày càng ít, nhưng vẫn là nét riêng của một xã còn ruộng.
Người già và những thú chơi buổi chiều
Người già ở xóm vườn có nhịp chiều riêng. Nhiều ông cụ dành cả buổi chiều cho chậu kiểng, gốc mai, cây vạn niên thanh trước sân: tưới nước, tỉa lá, sửa dáng. Vùng ven đô này vốn có nghề kiểng, nên chuyện chơi cây trong nhà là thú quen, không cần phải là nhà vườn chuyên nghiệp. Hàng xóm ghé qua bình phẩm một gốc cây là đủ thành một buổi chuyện trò.
Một số ông cụ nuôi chim, treo lồng trước hiên, sáng sớm mang ra quán cà phê cho chim hót cùng nhau. Bàn cờ tướng kê dưới gốc cây, trước tiệm tạp hoá, luôn có người đứng xem nhiều hơn người chơi. Mùa nước lên, vài người còn mang cần ra bờ mương câu cá rô, cá lóc, như một cách giết thời gian hơn là kiếm cá.
Các bà thì gặp nhau ở chùa, ở chợ chiều, ở nhà ai đó có đám, hoặc đơn giản là ngồi trước hiên lặt rau, trông cháu. Với người già, buổi chiều trong xóm không cần chương trình gì; cái họ cần là có người để nói chuyện. Người trẻ trong xóm ghé ngồi một lúc, hỏi thăm một câu, là món quà lớn với họ.
Trẻ con trong xóm buổi chiều: chơi ở đâu cho yên tâm
Ở vùng ven đô, trẻ con có cái lợi là còn sân vườn, còn khoảng đất để chạy nhảy hơn trẻ nội thành. Nhưng chỗ chơi an toàn, có thiết kế cho trẻ như sân chơi có đồ chơi, có rào, có người trông thì không nhiều. Phần lớn trẻ chơi ở sân nhà, trong hẻm, ở sân trường ngoài giờ học, hoặc ở bãi đất trống.
Ba mối nguy lớn nhất với trẻ ở xã ven đô là nước, xe và công trình. Nước: ao, mương, kênh, hố nước ở công trình xây dựng; trẻ nhỏ có thể đuối nước ở chỗ nước rất nông. Xe: hẻm thông ra trục đường lớn, xe máy chạy nhanh trong hẻm, xe tải lùi vào kho, xưởng. Công trình: bãi vật liệu, đống cát, hố móng, giàn giáo của những căn nhà đang xây.
Vì vậy, chỗ chơi tốt cho trẻ ở đây không phải là chỗ rộng nhất, mà là chỗ có người lớn nhìn thấy, cách xa mép nước, không thông thẳng ra đường xe, không cạnh công trình. Sân nhà, sân có cổng của dãy trọ, sân trường, sân nhà văn hoá ấp khi có sinh hoạt là những chỗ thường an toàn hơn.
Vài việc cha mẹ nên làm cho con chơi an toàn
Những việc dưới đây đơn giản, phần lớn không tốn tiền, và đặc biệt cần với gia đình mới chuyển về xóm có ao, mương.
- Đi một vòng quanh nhà cùng con, chỉ rõ chỗ không được tới: mép ao, mương, đường lớn, bãi vật liệu, xưởng.
- Cho con học bơi khi đủ tuổi, nhưng nhớ rằng biết bơi không thay được sự trông chừng của người lớn.
- Đặt giờ về rõ ràng, nhất là mùa mưa trời tối sớm.
- Làm quen với cha mẹ các bạn chơi cùng con; thống nhất ai trông khi bọn trẻ chơi ở nhà nào.
- Nếu nhà có ao, hố nước, bể chứa, rào lại hoặc đậy nắp.
- Dạy con số điện thoại của cha mẹ và tên ấp, tên đường nơi ở để biết hỏi khi lạc.
Ở xóm trọ, cha mẹ đi làm ca thường phải gửi con cho hàng xóm hoặc để con tự chơi. Thoả thuận với một gia đình tin cậy, có người ở nhà, an toàn hơn nhiều so với để trẻ một mình trong phòng.
Trung thu, hè và những dịp chung cho trẻ
Trung thu là dịp ấp, chi đoàn thanh niên, chi hội phụ nữ thường tổ chức phát quà, rước đèn cho trẻ trong xóm. Có ấp làm văn nghệ nhỏ, có ấp chỉ phát bánh và lồng đèn. Trẻ của nhà gốc và trẻ của dãy trọ cùng xếp hàng, cùng xách đèn đi quanh hẻm, đó là một trong những lúc xóm gần nhau nhất.
Vài gia đình trong xóm còn giữ thói quen tự làm lồng đèn cho con từ tre, giấy kiếng, lon sữa. Một buổi tối ngồi làm lồng đèn cùng con, cùng mấy đứa nhỏ hàng xóm, đôi khi đáng nhớ hơn cả cái lồng đèn mua sẵn ngoài chợ.
Hè là lúc khó cho cha mẹ đi làm: con nghỉ học, ở nhà cả ngày. Một số nơi có sinh hoạt hè do đoàn thanh niên tổ chức, có lớp học bơi, lớp năng khiếu ngắn ngày ở nhà văn hoá hay trường học. Thông tin thường được đưa qua trường, qua tổ, qua nhóm nhắn tin của ấp; cha mẹ nên hỏi sớm vì chỗ thường ít.
Mùa hè cũng là mùa mưa ở phía Nam, mương rạch đầy nước, trẻ con hay rủ nhau đi tắm, câu cá. Đây là thời điểm cần nhắc con kỹ nhất về chuyện nước.
Một số gia đình gửi con về quê ông bà suốt mùa hè; một số khác góp tiền nhờ một người trong xóm trông chung vài đứa trẻ trong giờ cha mẹ đi làm. Cách nào cũng nên tính kỹ chỗ trẻ ở có an toàn không, người trông có đủ sức trông không, và trẻ có được chơi, được nghỉ đúng giờ không.
Khi trời tối: đèn hẻm, giờ về và an toàn trên đường
Xóm ven đô tối sớm và tối hẳn. Những con đường bê tông nối các xóm phía trong nhiều đoạn chưa có đèn, hoặc chỉ có bóng đèn do vài hộ góp tiền gắn trước nhà. Ven mương, ven ruộng, xe máy đi đêm dễ lao xuống nếu không quen đường. Vào mùa mưa, mặt đường trơn, có đoạn ngập lấp mất mép bê tông.
Người mới đến nên tập đi quen đường vào ban ngày trước, nhớ chỗ cua gấp, chỗ cầu nhỏ, chỗ có ổ gà. Đi tối thì giảm tốc, bật đèn pha, đội mũ bảo hiểm cả khi chỉ chạy trong xóm. Với trẻ tuổi teen đi học thêm, đi chơi về muộn, cha mẹ nên thống nhất giờ về, đường về và người đi cùng.
Nhiều tổ đã góp tiền gắn thêm đèn ở những đoạn tối, đoạn ven mương, có nơi được xã hỗ trợ. Nếu hẻm bạn ở còn đoạn tối, nêu lên trong họp tổ là cách nhanh nhất; một bóng đèn ở đúng chỗ làm cả hẻm yên tâm hơn khi trẻ con và người già đi lại buổi tối.
Câu hỏi thường gặp
Ở Xuân Thới Sơn có sân chơi công cộng cho trẻ không?
Sân chơi có thiết kế riêng cho trẻ chưa nhiều. Trẻ thường chơi ở sân nhà, sân trường ngoài giờ, sân nhà văn hoá ấp khi có sinh hoạt. Cha mẹ có thể hỏi ấp về các điểm sinh hoạt hè, Trung thu dành cho trẻ trong xóm.
Người mới đến muốn tham gia nhóm tập thể dục thì hỏi ai?
Hỏi hàng xóm, tổ trưởng hoặc chi hội phụ nữ, người cao tuổi của ấp. Nhiều nhóm tập ở sân nhà văn hoá, sân trường vào sáng sớm hoặc chiều mát; cứ đến xem và xin tham gia, thường không cần thủ tục.
Thuê sân bóng mini buổi tối có khó không?
Giờ chiều tối sau tan ca là giờ đông nhất, nên đặt trước. Nên hỏi rõ giá, giờ, nước uống, chỗ để xe trước khi đặt. Sau trận, đã uống rượu bia thì không lái xe về, nhất là trên đường có xe tải.
Trẻ nhỏ ở xóm có ao, mương cần lưu ý gì nhất?
Không để trẻ chơi một mình gần nước, kể cả nước nông. Rào ao, đậy bể chứa, dạy trẻ không tới mép nước. Cho trẻ học bơi khi đủ tuổi, nhưng vẫn phải có người lớn trông. Mùa mưa nước dâng cao, cần để ý kỹ hơn.
Đi bộ buổi tối trong xóm có an toàn không?
Phần lớn đường bê tông trong xóm yên tĩnh nhưng có đoạn thiếu đèn và sát mương. Nên đi theo nhóm, mặc áo sáng màu, mang đèn, tránh trục đường có xe tải. Báo người nhà lộ trình nếu đi xa.
Trung thu ở ấp thường có những sinh hoạt gì?
Thường là phát quà, bánh, lồng đèn cho trẻ, có nơi tổ chức rước đèn, văn nghệ nhỏ ở nhà văn hoá ấp hoặc sân trường. Thông tin được báo qua tổ trưởng, loa ấp, nhóm nhắn tin. Trẻ ở trọ cũng được tham gia, cha mẹ nên hỏi để đăng ký.
