Sống trong nhà vườn ở Xuân Thới Sơn hợp với người cần không gian, chịu được việc chăm cây, đi lại xa hơn và tự lo nhiều thứ mà ở phố có người lo sẵn. Cái được là khoảng sân, bóng cây, không khí và sự yên tĩnh; cái phải trả là con đường vào nhỏ, cây lớn phải tỉa trước mùa giông, ranh đất với hàng xóm đôi khi không rõ, và một danh sách việc nhà dài hơn hẳn.
Phần phía tây của xã — Xuân Thới Sơn cũ — và một số hẻm sâu ở Tân Thới Nhì cũ vẫn còn những nhà như vậy: nhà cấp bốn mái ngói lùi sâu trong vườn dừa, mít, xoài, hoặc nhà mới xây giữa khu đất vườn của gia đình. Bài này dành cho người đang tính thuê, mua hay về ở nhà vườn của bố mẹ, và muốn biết trước những bất tiện mà ảnh chụp không cho thấy.
Đường vào: thứ quyết định cuộc sống hằng ngày
Nhiều nhà vườn chỉ có lối vào là một con đường đất hoặc bê tông nhỏ chạy qua đất của vài nhà khác. Ngày nắng đi xe máy thì không sao. Ngày mưa, đường đất trơn, có đoạn đọng nước; ô tô, xe cứu thương, xe chở vật liệu gần như không vào được tới cổng.
Hãy hỏi ba câu: lối vào này là đường chung đã được công nhận hay là đi nhờ đất người khác; rộng nhất và hẹp nhất là bao nhiêu; mùa mưa có đoạn nào ngập. Nếu là đi nhờ, quan hệ với các nhà có đất dọc lối đi trở thành chuyện hệ trọng. Có trường hợp người chủ đất đổi ý, rào lại, và nhà phía trong mất lối ra.
Đường vào cũng quyết định chuyện đơn giản như nhận hàng, gọi thợ, đổ rác. Xe thu gom rác có thể chỉ chạy ngoài đường chính, bạn phải tự mang rác ra điểm tập kết. Thợ sửa máy lạnh, máy bơm ngại vào sâu. Người lớn tuổi đi khám bệnh phải nhờ người chở ra đường lớn. Tất cả cộng lại thành một nhịp sống khác hẳn nhà mặt hẻm.
Cây lớn trong vườn: đẹp nhưng phải quản
Tỉa trước mùa giông. Ở vùng này, giông chiều mùa mưa có thể kéo theo gió mạnh. Cây dừa, cây mít, cây xoài lâu năm có cành khô, cành mọc chìa qua mái nhà hoặc qua dây điện là mối nguy. Tỉa vào cuối mùa khô là lúc hợp lý nhất.
Cây sát dây điện đừng tự xử lý. Cành chạm đường dây điện phải báo ngành điện hoặc thuê người có chuyên môn. Tự trèo lên chặt cạnh dây điện là việc nguy hiểm tới tính mạng.
Rễ cây và móng nhà. Cây lớn trồng sát nhà lâu năm có thể làm nứt sân, nứt bể nước, đẩy lệch tường rào. Khi xây mới hay sửa, tính khoảng cách với gốc cây ngay từ đầu.
Cây của nhà bên chìa sang. Trái rụng, lá rụng, cành gãy từ vườn hàng xóm là chuyện dễ sinh va chạm. Cách tốt nhất là nói chuyện sớm, thoả thuận ai tỉa, tỉa tới đâu, thay vì tự chặt rồi cãi nhau.
Lá rụng và rãnh nước. Lá dồn vào máng xối, rãnh thoát nước làm nước tràn khi mưa. Nhà vườn cần dọn máng xối thường xuyên hơn hẳn nhà phố.
Ranh đất vườn: chỗ hay sinh chuyện nhất
Đất vườn ở các ấp cũ thường chia theo đời ông bà, ranh giới đánh dấu bằng hàng cây, bờ mương, hàng rào tre hơn là bằng cột mốc. Qua vài lần chia cho con cháu, bán bớt, đo lại, ranh trên thực tế và ranh trong giấy tờ có thể lệch nhau.
Trước khi mua hoặc trước khi xây tường rào, nên đối chiếu bản vẽ trong giấy chứng nhận với hiện trạng, và nếu cần thì đo đạc lại theo thủ tục. Khi cắm mốc hay xây rào, mời hàng xóm liền kề cùng có mặt, để mọi người thấy và đồng ý ngay tại chỗ. Một bức tường xây lệch vài tấc có thể thành chuyện kéo dài nhiều năm giữa hai nhà vốn đang tốt với nhau.
Bờ mương, rãnh nước chung giữa các vườn cũng cần thoả thuận. Lấp mương của mình có khi làm nước nhà bên không thoát được. Ở vùng trũng phía tây xã, chuyện thoát nước giữa các thửa vườn thường là nguồn va chạm âm ỉ nhất, và cũng là thứ nên hỏi người bán, hỏi hàng xóm đầu tiên.
Công chăm vườn: tính trước thời gian và tiền
Người ở phố chuyển về nhà vườn hay đánh giá thấp công chăm sóc. Cỏ mọc rất nhanh vào mùa mưa, vài tuần không dọn là lút chân. Lá rụng mỗi ngày. Cây ăn trái cần tỉa, bón, có khi phun thuốc trừ sâu. Ao, mương cần vớt bèo, khơi dòng.
Nếu không có thời gian, bạn sẽ cần thuê người làm theo ngày hoặc theo tháng. Hỏi hàng xóm người quen làm vườn trong ấp thường dễ hơn thuê dịch vụ từ nơi khác. Thoả thuận rõ việc gì, mấy buổi, ai mua dụng cụ, có được dùng thuốc trừ cỏ hay không — nhiều gia đình có trẻ nhỏ hoặc nuôi gà không muốn dùng hoá chất trong vườn.
Một cách nhẹ hơn là thu gọn phần vườn phải chăm: giữ lại vài cây lớn cho bóng mát, một khoảnh rau nhỏ gần bếp, phần còn lại trải sỏi hoặc trồng cỏ thấp dễ cắt. Nhà vườn đẹp không nhất thiết phải là vườn rậm.
Điện, nước, internet ở nhà lùi sâu trong vườn
Nhà cách đường chính càng xa thì càng nhiều chuyện hạ tầng phải tự lo. Những điểm nên kiểm:
- Đường dây điện từ trụ ngoài đường vào nhà dài bao nhiêu, đi qua đất ai, có đi qua tán cây không. Dây dài, nhỏ, cũ thì điện yếu, dễ chập khi mưa gió.
- Nước máy đã kéo tới chưa. Nếu dùng giếng khoan, giếng nằm ở đâu so với hố xí tự hoại, chuồng gà, ao nước — càng xa càng tốt.
- Sóng điện thoại trong nhà có đủ không. Một số nhà lùi sâu dưới tán cây dày sóng yếu, cần hỏi nhà mạng về internet cáp.
- Hố xí tự hoại cũ đã bao lâu chưa hút, có rò rỉ ra vườn không.
- Nhà có dùng bếp củi, đốt lá không. Đốt lá giữa khu đông dân dễ gây khó chịu cho hàng xóm và nguy cơ cháy mùa khô.
Những thứ này không làm nhà vườn trở nên tệ; chúng chỉ là phần việc mà người ở phố quen để người khác lo. Biết trước để tính vào ngân sách và thời gian.
Ai hợp với nhà vườn, ai nên cân nhắc lại
Người hợp thường là người làm việc tại nhà hoặc làm gần, có người lớn trong nhà thích làm vườn, có trẻ nhỏ cần chỗ chạy nhảy, và cả nhà không ngại đi xa thêm một chút để đi chợ, đi học. Nhiều gia đình gốc ở Xuân Thới Sơn sống như vậy cả đời và không đổi lấy nhà phố.
Người nên cân nhắc lại là gia đình hai vợ chồng cùng đi làm sớm về muộn, không ai ở nhà ban ngày; người lớn tuổi sống một mình, không đi xe được; người cần đi lại bằng ô tô hằng ngày. Với họ, nhà vườn dễ trở thành gánh nặng chăm sóc và một nơi vắng vẻ ban ngày.
Một cách thử ít rủi ro là thuê nhà vườn vài tháng, qua cả một mùa mưa, trước khi quyết định mua hay xây. Sống thật một mùa sẽ cho bạn biết rõ hơn mọi lời khuyên.
Khi thuê thử, chú ý những thứ ảnh chụp không cho thấy: buổi tối đường vào tối tới mức nào, sáng sớm có tiếng máy bơm hay tiếng gà của nhà bên không, sau một trận mưa lớn sân thoát nước mất bao lâu, cuối tuần có ai đốt lá gần đó không. Ghi chép lại sau mỗi tuần. Cuối mùa, đọc lại danh sách đó cùng cả nhà, rồi quyết định. Nhiều gia đình nhờ vậy chọn được một căn nhà vườn nhỏ hơn mà dễ sống hơn, thay vì một khu vườn rộng mà không ai đủ sức chăm.
Về ở nhà vườn của bố mẹ: ở chung, sửa lại hay xây mới
Nhiều người đọc bài này không đi mua nhà vườn mà đang tính về ở trên đất vườn của gia đình, nơi bố mẹ đã sống mấy chục năm. Chuyện kỹ thuật lúc này đan với chuyện gia đình, nên nên tách bạch ngay từ đầu.
Về giấy tờ, đất vẫn đứng tên bố mẹ thì việc xây thêm, sửa lớn hay tách cho con một phần phải theo ý người đứng tên và theo quy định về tách thửa, chuyển mục đích, cấp phép xây dựng. Đừng xây trước rồi tính giấy tờ sau; công trình trên đất chưa đúng mục đích hoặc chưa tách thửa có thể gây rắc rối lớn khi chia thừa kế hay khi cần vay vốn.
Về nhà ở, căn nhà cũ mái ngói thường mát nhưng tối, ẩm, mối mọt ở kèo cột, điện đi dây cũ. Sửa lại cần kiểm tra kết cấu mái, hệ điện và hệ thoát nước trước tiên, rồi mới tính tới lát gạch, sơn tường. Nhiều nhà chọn giữ căn nhà cũ cho bố mẹ, xây thêm một khối nhỏ phía sau hoặc bên hông cho gia đình con, chung sân, chung bếp hoặc tách bếp.
Về nếp sống, hãy nói trước những chuyện dễ va chạm: giờ giấc, khách khứa, ai chăm vườn, cây nào được chặt, gà vịt có nuôi tiếp không. Ở chung mà không nói trước những chuyện nhỏ thì vài tháng sau chúng thành chuyện lớn.
Sống cạnh ruộng vườn của người khác: thuốc, khói và vật nuôi
Nhà vườn ở phía tây xã thường nằm sát ruộng rau, vườn lan, vườn kiểng của nhà khác. Đó là cảnh đẹp, nhưng cũng là nguồn của vài phiền toái mà người mới không lường trước.
Thứ nhất là thuốc bảo vệ thực vật. Vườn lan, vườn rau bên cạnh có thể phun thuốc định kỳ; gió đưa mùi vào nhà. Khi thấy hàng xóm phun, đóng cửa sổ phía đó, thu quần áo phơi, cho trẻ vào nhà. Nếu bị ảnh hưởng thường xuyên, nói chuyện nhẹ nhàng để xin họ báo trước hoặc phun vào giờ ít gió. Giếng nước gần ruộng càng nên xét nghiệm.
Thứ hai là khói. Đốt rơm, đốt lá, đốt rác vườn cuối mùa khô vẫn còn ở vài nơi. Khói vào nhà ảnh hưởng người già, trẻ nhỏ có bệnh hô hấp, và lửa có thể lan khi trời hanh. Góp ý chuyện này nên qua tổ dân cư hoặc ấp, vì đó là chuyện chung của nhiều nhà.
Thứ ba là vật nuôi thả rông: gà vịt sang bới vườn rau nhà bạn, chó nhà bên chạy ra đường làng. Rào chắn chắc chắn phía giáp ranh và thoả thuận với hàng xóm sớm thường đỡ hơn là đợi có chuyện rồi mới nói.
Câu hỏi thường gặp
Có nên mua nhà vườn mà lối vào phải đi qua đất nhà khác không?
Rủi ro cao. Nếu lối đi chưa được ghi nhận là lối đi chung hoặc chưa có thoả thuận bằng văn bản, sau này chủ đất có thể rào lại. Trước khi mua, hãy đòi thoả thuận lối đi rõ ràng theo quy định, có công chứng hoặc thể hiện trong giấy tờ đất.
Cây trong vườn nhà mình đổ sang nhà hàng xóm thì sao?
Về nguyên tắc chủ cây chịu trách nhiệm với thiệt hại do cây của mình gây ra nếu có lỗi trong việc quản lý. Cách tốt nhất là phòng trước: tỉa cành khô, cành chìa qua mái nhà bên trước mùa giông, và nói chuyện với hàng xóm để cùng xử lý.
Nhà vườn sâu trong hẻm có bị cấm xây lại không?
Không có câu trả lời chung. Việc xây mới hay sửa phụ thuộc mục đích sử dụng đất ghi trong giấy tờ, quy hoạch và quy định cấp phép xây dựng hiện hành. Hãy kiểm giấy tờ và hỏi cơ quan có thẩm quyền ở xã trước khi lên kế hoạch.
Sống trong nhà vườn có nhiều muỗi hơn không?
Thường là có, vì có nhiều chỗ nước đọng: gáo dừa, chậu cây, rãnh lá, ao. Dọn chỗ nước đọng mỗi tuần, lắp lưới chống muỗi ở cửa sổ và ngủ mùng giúp giảm đáng kể. Có bài riêng về muỗi và côn trùng mùa mưa trên trang này.
Thuê người chăm vườn ở xã thì tìm ở đâu?
Thường hỏi qua hàng xóm, người trong ấp, người bán vật tư nông nghiệp gần đó. Người làm vườn tại chỗ quen đất, quen cây, đi lại gần. Thoả thuận rõ việc, giờ làm và cách dùng thuốc trước khi bắt đầu.
Nhà vườn có hợp với người già sống một mình không?
Chỉ khi có người thân hoặc hàng xóm ghé thường xuyên và đường vào đủ tốt cho xe cấp cứu. Nhà lùi sâu, vườn rộng, ít người qua lại có thể làm người già bị cô lập khi có chuyện bất ngờ. Nên có cách liên lạc nhanh và người kiểm tra hằng ngày.
