Xuân Thới Sơn có khí hậu như toàn TP Hồ Chí Minh: nóng quanh năm, chia hai mùa rõ rệt. Mùa mưa thường kéo dài từ khoảng tháng 5 đến tháng 11, với những cơn mưa rào, mưa giông vào buổi chiều; mùa khô từ khoảng tháng 12 đến tháng 4, ít mưa, trời nắng, cuối mùa khô là giai đoạn nóng nhất trong năm.
Mốc đầu và cuối mùa xê dịch theo từng năm, nên các tháng nêu ở đây là khung chung. Bài này không chép số liệu nhiệt độ, lượng mưa trung bình vì cần lấy từ trạm khí tượng chính thức; thay vào đó, bài mô tả nhịp thời tiết từng giai đoạn trong năm, những gì đặc trưng ở một xã ven đô có ruộng vườn như Xuân Thới Sơn, và việc nên chuẩn bị cho từng mùa.
Nhịp thời tiết trong năm
Bảng dưới chia năm thành các giai đoạn theo cảm nhận và kinh nghiệm chung của vùng; ranh giới giữa các giai đoạn thay đổi theo năm:
| Giai đoạn (khoảng) | Thời tiết thường gặp | Điều đáng để ý ở xã ven đô |
|---|---|---|
| Tháng 12 – tháng 1 | Đầu mùa khô, ít mưa, sáng sớm có thể se lạnh nhẹ, gió từ hướng đông bắc | Thời điểm dễ chịu nhất; mùa Tết, vườn hoa kiểng rộn ràng |
| Tháng 2 – tháng 4 | Khô, nắng nhiều, nóng tăng dần, cuối giai đoạn rất nóng | Kênh mương cạn, nước tưới căng, nguy cơ cháy cỏ, cháy rác |
| Tháng 5 – tháng 6 | Chuyển mùa, những cơn giông đầu mùa, mưa không đều | Giông sét, gió giật; phèn rửa trôi; muỗi bắt đầu nhiều |
| Tháng 7 – tháng 8 | Mưa thường xuyên, có đợt mưa dầm vài ngày | Đường đất lầy, đọng nước cục bộ |
| Tháng 9 – tháng 11 | Giai đoạn mưa nhiều, mưa lớn dễ gây đọng nước | Đọng nước ở chỗ trũng, cần chú ý cống, mương; cuối giai đoạn mưa giảm dần |
Khi cần số liệu chính xác cho công việc như thiết kế thoát nước hay lập lịch sản xuất, hãy dùng dữ liệu của cơ quan khí tượng thủy văn, không dùng mô tả chung này. Các ứng dụng dự báo trên điện thoại hữu ích cho vài ngày tới, nhưng mưa giông ở vùng này thường cục bộ: có khi bên này đường mưa, bên kia đường nắng.
Mùa mưa: mưa rào chiều và mưa dầm
Phần lớn ngày mưa ở đây là mưa rào, mưa giông: buổi sáng nắng, trưa oi, chiều mây kéo tới, mưa to trong một thời gian ngắn rồi tạnh. Kiểu mưa này hay đi kèm sấm sét và gió giật. Xen giữa có những đợt mưa dầm kéo dài, trời âm u, mưa lâm râm cả ngày, thường liên quan tới các hệ thống thời tiết lớn hơn.
Ở xã ven đô, mưa rào chiều trùng với giờ tan ca của xưởng và giờ tan học, nên đường đông, trơn, tầm nhìn kém. Mưa to trong thời gian ngắn cũng là kiểu mưa dễ gây đọng nước cục bộ nhất, vì cống, mương không kịp thoát. Mưa dầm thì ít gây ngập đột ngột nhưng làm đất bão hoà, nước rút chậm, đường đất lầy lội. Sau vài ngày mưa dầm, chỉ cần thêm một cơn mưa rào là nước đọng lâu hơn hẳn bình thường, vì đất không còn chỗ thấm.
Mùa mưa cũng là mùa của gió mùa tây nam, mang hơi ẩm vào. Không khí ẩm làm đồ đạc dễ mốc, quần áo lâu khô, tường nhà thấp dễ ẩm chân. Nhà ở gần ruộng, gần mương cảm nhận độ ẩm rõ hơn nhà trong khu phố. Giấy tờ quan trọng, đồ điện tử nên cất trong hộp kín, có gói hút ẩm; tủ gỗ kê sát tường ẩm dễ mốc lưng.
Mùa khô: nắng, nóng và nước cạn
Mùa khô ít mưa, trời nắng, độ ẩm thấp hơn. Đầu mùa, buổi sáng có thể mát, có gió từ hướng đông bắc mà người miền Nam quen gọi là gió chướng hay gió bấc. Càng về cuối mùa, nắng càng gắt; tháng 3, tháng 4 thường là những tháng nóng nhất, oi bức cả ngày lẫn đêm.
Với vùng có ruộng vườn, mùa khô là mùa căng nước. Kênh mương cạn, đất giồng khô nhanh, ruộng trũng nứt nẻ, phèn bị oxy hoá trong lớp đất phơi ra. Người làm vườn phải tưới nhiều hơn, người nuôi cá phải giữ mực nước ao. Cỏ khô, rác khô ở các bãi đất trống dễ bắt lửa, nhất là khi có người đốt rác.
Mùa khô cũng là mùa bụi: đường đất, công trường, xe tải chở vật liệu làm bụi bay theo gió. Người ở sát các tuyến xe tải và công trình san lấp cảm nhận rõ nhất. Đây cũng là mùa thuận lợi để sửa nhà, làm mái, vét mương, chuẩn bị cho mùa mưa tới. Ban đêm cuối mùa khô vẫn nóng, nhiều nhà mái tôn hầm hơi tới khuya; mở thông gió mái và trồng cây che nắng hướng tây giúp đỡ phần nào.
Những ngày chuyển mùa
Giai đoạn chuyển từ khô sang mưa, khoảng tháng 4 đến tháng 6, thường có thời tiết thất thường nhất: nóng bức kéo dài rồi đột ngột giông lớn, gió giật mạnh, có khi kèm mưa đá nhỏ. Những cơn giông đầu mùa hay làm gãy cây, tốc mái tôn, đổ bảng hiệu, nên đây là lúc kiểm tra mái nhà, cây cao quanh nhà.
Chuyển mùa cũng là lúc phèn rửa trôi xuống mương, ao; cá trong ao vùng phèn dễ bị ảnh hưởng. Người làm ruộng chờ những trận mưa đầu để xổ phèn rồi mới gieo. Muỗi bắt đầu tăng khi có nước đọng, nên đây là thời điểm nên dọn dẹp các vật chứa nước quanh nhà. Các đợt dọn vật chứa nước hay phun diệt muỗi của địa phương thường rơi vào giai đoạn này; theo dõi thông báo của ấp để phối hợp.
Chiều ngược lại, khoảng tháng 11, tháng 12, mưa giảm dần, trời trong hơn, gió chuyển hướng. Đây là giai đoạn dễ chịu, nhưng cũng nên tranh thủ kiểm tra những chỗ hư hại sau mùa mưa: tường ẩm, mái dột, nền lún, mương bị bồi.
Chuẩn bị cho mùa mưa
Một số việc nên làm trước và trong mùa mưa ở một xã có cả nhà phố lẫn ruộng vườn:
- Vét rãnh, mương quanh nhà, kiểm tra cống thoát trước cửa không bị rác, cát lấp.
- Kiểm tra mái tôn, máng xối, ống thoát nước mái; buộc chặt tấm lợp ở nhà phụ, chuồng trại.
- Tỉa cành cây cao gần nhà, gần dây điện; báo đơn vị điện lực khi thấy cây chạm dây.
- Kê đồ điện, ổ cắm cao hơn mức nước từng đọng; với nhà thấp, chuẩn bị bao cát hay ván chắn cửa.
- Dọn các vật chứa nước đọng như lu, vỏ xe, chai lọ để giảm muỗi.
- Theo dõi dự báo thời tiết và cảnh báo giông sét, hạn chế ra đồng khi có giông.
Các việc này không tốn nhiều tiền, nhưng giảm đáng kể thiệt hại thường gặp mỗi mùa mưa. Với dãy trọ, chủ trọ nên làm trước mùa mưa vì một ống thoát mái nghẹt có thể làm nước tràn vào nhiều phòng cùng lúc, kéo theo chập điện và mất đồ đạc của người thuê.
Chuẩn bị cho mùa khô
Mùa khô ít rủi ro đột ngột hơn, nhưng có những việc nên làm:
- Giữ nước cho vườn: phủ gốc cây bằng rơm, lá khô; tưới sáng sớm hoặc chiều mát.
- Không đốt rác, đốt cỏ khi trời hanh khô, có gió; cẩn thận với bãi đất trống cỏ cao gần nhà.
- Kiểm tra nguồn nước sinh hoạt: giếng có cạn hay đổi màu không; với người dùng nước máy, theo dõi lịch cúp nước nếu có.
- Phòng nóng: che nắng hướng tây cho nhà, uống đủ nước, tránh làm việc nặng ngoài trời giữa trưa.
- Tranh thủ sửa chữa nhà, vét mương, nạo ao trước khi mưa tới.
Chuyện an toàn khi làm việc ngoài trời lúc nắng nóng và giông sét được viết kỹ hơn ở một bài riêng trong mục này. Với người ở trọ phòng mái tôn thấp, mùa khô là mùa khó chịu nhất; một tấm che nắng hướng tây hay cây leo trên giàn có thể làm phòng dễ chịu hơn nhiều.
Thời tiết và nhịp làm việc trong xã
Ở một xã vừa có ruộng vừa có xưởng, thời tiết chi phối nhịp làm việc theo những cách khác nhau. Với nhà nông, lịch gieo trồng bám theo mùa mưa, mùa khô: lúa thường làm trong mùa mưa ở chỗ trũng, mùa khô chuyển sang màu hoặc để đất nghỉ; vườn kiểng, vườn lan phải tính trước lượng nước và che nắng cho mùa khô, che mưa cho mùa mưa.
Với xưởng và kho bãi, mùa mưa là mùa lo hàng ướt, đường vào ngập, xe tải sa lầy ở các đoạn đường đất; mùa khô là mùa lo nóng trong nhà xưởng mái tôn và nguy cơ cháy. Người lao động làm ca chiều tối hay gặp mưa giông lúc tan ca, đường trơn, tầm nhìn kém, nhất là ở những đoạn không có đèn.
Với người buôn bán nhỏ như quán ăn, chợ chiều, tiệm tạp hoá, mưa chiều làm vắng khách đúng giờ đông nhất. Nhiều người đã quen dọn hàng sớm hoặc dựng mái che tạm khi thấy mây kéo, và chuyển một phần việc bán sang giao tận phòng trọ những buổi chiều mưa. Hiểu nhịp thời tiết là một phần của việc làm ăn ở vùng này, không riêng gì người làm ruộng.
Thời tiết có đang thay đổi
Nhiều người lớn tuổi ở vùng Hóc Môn nói mùa mưa bây giờ "không như xưa": mưa lớn hơn trong thời gian ngắn, nắng nóng gay gắt hơn, mùa vụ khó đoán hơn. Các báo cáo về biến đổi khí hậu của Việt Nam và của thành phố cũng nhắc tới xu hướng nhiệt độ tăng và mưa cực đoan nhiều hơn. Mức độ cụ thể ở từng khu vực cần dữ liệu đo đạc dài hạn.
Ở cấp xã, cảm nhận "mưa nhỏ cũng ngập" còn có nguyên nhân từ mặt đất: bê tông hoá, san lấp ruộng, lấp mương làm nước mưa không còn chỗ thấm, chỗ chứa. Vì vậy, khi thấy đọng nước nhiều hơn, không nên đổ hết cho thời tiết; một phần lớn nằm ở cách chúng ta thay đổi mặt đất.
Điều người dân làm được là theo dõi dự báo, chuẩn bị nhà cửa, giữ kênh mương thông thoáng và góp ý khi xã làm đường, làm cống. Ghi lại các trận mưa gây đọng nước, thời gian nước rút, cũng là cách đóng góp thông tin hữu ích cho địa phương. Một cuốn sổ nhỏ hay vài tấm ảnh có ghi ngày giờ, góp lại qua vài năm, cho thấy xu hướng rõ hơn mọi lời than phiền chung chung.
Câu hỏi thường gặp
Tháng nào ở Xuân Thới Sơn mưa nhiều nhất?
Theo nhịp chung của TP Hồ Chí Minh, các tháng giữa và cuối mùa mưa, khoảng tháng 9 đến tháng 10, thường mưa nhiều. Từng năm có thể khác; nên xem số liệu và dự báo của cơ quan khí tượng.
Mùa nào đẹp để ghé vườn, đi chơi ở vùng này?
Đầu mùa khô, khoảng tháng 12 đến tháng 1, trời mát và ít mưa, thuận cho việc đi lại, xem vườn hoa kiểng. Mùa mưa vẫn đi được nếu tránh buổi chiều có giông.
Ở đây có bão không?
TP Hồ Chí Minh ít khi chịu bão trực tiếp so với miền Trung, nhưng vẫn có những đợt áp thấp, bão gây mưa lớn, gió mạnh. Theo dõi cảnh báo chính thức khi có tin bão, áp thấp.
Mùa khô nước giếng có bị cạn không?
Giếng nông ở vùng đất giồng có thể giảm nước cuối mùa khô; giếng ở vùng phèn có thể đổi màu, mùi. Tình trạng từng giếng khác nhau; hỏi hàng xóm về kinh nghiệm các năm trước.
Gió chướng là gì?
Là cách người miền Nam gọi gió mùa đông bắc thổi vào mùa khô, thường mạnh vào khoảng cuối năm và đầu năm. Gió làm trời khô, mát hơn vào buổi sáng, đôi khi làm hanh khô, dễ cháy.
Mưa lớn thì nên làm gì nếu đang ngoài đồng?
Vào nơi trú ẩn kiên cố càng sớm càng tốt, tránh đứng dưới cây cao, tránh xa mặt nước và hàng rào kim loại. Chi tiết an toàn khi có giông sét được viết ở bài riêng trong mục này.
