Với lao động phổ thông ở Xuân Thới Sơn, học một nghề có tay nghề là cách phổ biến nhất để chuyển từ việc phụ, việc lương thấp sang việc ổn định và thu nhập tốt hơn. Những nghề thường được các xưởng, nhà máy quanh vùng cần là hàn, điện công nghiệp và điện dân dụng, vận hành xe nâng, vận hành máy công cụ, sửa chữa bảo trì máy, may công nghiệp, lái xe tải. Chọn nghề nên dựa vào loại xưởng quanh nơi mình ở, sức khoẻ và thời gian học được; học ở cơ sở giáo dục nghề nghiệp được cấp phép để có chứng chỉ được công nhận.
Trang không nêu học phí, mức lương sau khi học, hay quảng cáo trường cụ thể; những thông tin đó thay đổi và nên hỏi trực tiếp. Không có nghề nào là chắc chắn giàu; bài nêu cách chọn và những điều cần cẩn trọng.
Vì sao học nghề lại quan trọng ở một xã có nhiều xưởng
Các xưởng gia công cơ khí, gỗ, nhựa, bao bì, may quanh xã và các khu công nghiệp lân cận cần hai loại người: lao động phổ thông làm các khâu đơn giản, và thợ có tay nghề làm các khâu kỹ thuật, vận hành máy, sửa máy. Loại thứ hai luôn khó tuyển hơn, được trả cao hơn và ít bị cho nghỉ khi đơn hàng giảm.
Học nghề cũng giúp người lao động bớt phụ thuộc vào một xưởng. Thợ có tay nghề khi xưởng đóng cửa có thể tìm chỗ khác nhanh, có người còn tự nhận việc làm thêm cho các nhà quanh xóm như hàn cửa, sửa điện, sửa máy.
Nhiều người học nghề ngay trong xưởng bằng cách làm phụ cho thợ cả, học dần. Cách này không tốn tiền nhưng chậm, học được gì phụ thuộc người dạy, và thường không có chứng chỉ. Khi muốn chuyển sang chỗ làm lớn hơn, không có chứng chỉ là một trở ngại. Học thêm một khoá chính quy ngắn hạn giúp hệ thống lại kiến thức, nhất là phần an toàn, và có giấy tờ chứng minh.
Một số nghề như vận hành xe nâng, một số công việc với thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn, theo quy định phải được đào tạo, huấn luyện và có chứng chỉ phù hợp. Danh mục cụ thể nên hỏi cơ sở đào tạo hoặc cơ quan lao động.
Một số nghề thường được cần quanh vùng
Bảng dưới mô tả chung, không phải xếp hạng hay hứa hẹn thu nhập. Nhu cầu thực tế nên hỏi chính các xưởng, nhà máy quanh nơi mình ở:
| Nghề | Làm gì | Hợp với ai | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Hàn | Hàn kết cấu thép, khung, bồn, đường ống | Người khéo tay, chịu được nóng, kiên nhẫn | Phải nghiêm túc với an toàn mắt, phổi; tay nghề nâng dần theo bậc |
| Điện công nghiệp, dân dụng | Lắp đặt, sửa chữa điện xưởng, nhà ở | Người cẩn thận, thích tìm hiểu nguyên lý | Nguy hiểm nếu học nửa vời; cần học bài bản phần an toàn điện |
| Vận hành xe nâng | Nâng hạ, xếp dỡ hàng trong kho, xưởng | Người tập trung, phán đoán không gian tốt | Cần đào tạo, chứng chỉ phù hợp theo quy định |
| Vận hành máy công cụ, máy điều khiển số | Đứng máy tiện, phay, cắt; đọc bản vẽ; chỉnh máy | Người thích máy móc, chịu học đọc bản vẽ | Thường bắt đầu từ đứng máy, lên dần chỉnh máy, lập trình |
| Bảo trì, sửa chữa máy | Giữ máy chạy, sửa khi hỏng | Người có nền cơ khí hoặc điện | Cần cả cơ khí lẫn điện; kinh nghiệm quan trọng |
| May công nghiệp | May theo chuyền, theo công đoạn | Người khéo tay, chịu ngồi lâu | Lương thường theo sản phẩm; tay nghề quyết định thu nhập |
| Lái xe tải | Chở hàng cho xưởng, kho, công trình | Người có sức khoẻ, bình tĩnh | Cần giấy phép lái xe hạng phù hợp theo quy định hiện hành |
Chọn nghề hợp với mình quan trọng hơn chọn nghề đang được nhiều người nói là dễ kiếm tiền. Một người không chịu được nóng thì học hàn sẽ khổ; một người hay vội thì làm điện rất nguy hiểm.
Chọn nghề và chỗ học: các bước gợi ý
Một trình tự đơn giản để chọn trước khi bỏ tiền và thời gian:
- Đi hỏi các xưởng gần nhà: họ đang thiếu thợ gì, tuyển cần chứng chỉ gì, có nhận người mới học ra không.
- Tự đánh giá: sức khoẻ, thị lực, khả năng chịu nóng, ồn, đứng lâu; thời gian rảnh để học.
- Tìm cơ sở đào tạo được cấp phép: trường trung cấp, cao đẳng, trung tâm giáo dục nghề nghiệp; hỏi Ủy ban nhân dân xã hoặc trung tâm dịch vụ việc làm công lập.
- Hỏi kỹ chương trình: thời gian học, học lý thuyết bao nhiêu, thực hành bao nhiêu, có học an toàn không, cấp chứng chỉ gì.
- Xem nơi học thực hành: có máy móc thật không, mỗi người được thực hành bao nhiêu.
- Hỏi chính sách hỗ trợ: có diện được hỗ trợ học phí, hỗ trợ học nghề không.
- Sắp xếp lịch: học buổi tối, cuối tuần nếu vẫn đi làm; tính cả thời gian đi lại.
Đừng chọn chỗ học chỉ vì quảng cáo hứa có việc ngay, lương cao ngay. Những lời hứa chắc chắn về việc làm và thu nhập là dấu hiệu cần cẩn trọng.
Hỗ trợ học nghề: ai có thể được
Nhà nước có các chính sách hỗ trợ đào tạo nghề cho một số nhóm đối tượng, như lao động nông thôn, người thuộc hộ nghèo, cận nghèo, người khuyết tật, bộ đội xuất ngũ, người bị thu hồi đất nông nghiệp, và người đang hưởng trợ cấp thất nghiệp có nhu cầu học nghề. Điều kiện, mức hỗ trợ và cách đăng ký được quy định trong các văn bản riêng và có thể thay đổi.
Ở Xuân Thới Sơn, nơi có nhiều hộ chuyển từ làm nông sang làm nghề khác, chính sách hỗ trợ học nghề cho lao động nông thôn và người bị thu hồi đất có thể liên quan tới nhiều gia đình. Người quan tâm nên hỏi bộ phận phụ trách lao động, việc làm của Ủy ban nhân dân xã hoặc trung tâm dịch vụ việc làm công lập.
Một số doanh nghiệp lớn cũng tự đào tạo hoặc trả tiền cho công nhân đi học nghề, đổi lại cam kết làm việc một thời gian. Đây là con đường tốt nếu đọc kỹ cam kết: làm bao lâu, nghỉ sớm thì bồi hoàn thế nào.
Người đang hưởng trợ cấp thất nghiệp nên hỏi ngay tại nơi làm thủ tục hưởng trợ cấp về chế độ hỗ trợ học nghề, vì đây là lúc có thời gian để học và có thể được hỗ trợ chi phí theo quy định.
Học xong rồi: từ chứng chỉ tới tay nghề thật
Chứng chỉ mở cửa, nhưng tay nghề thật mới giữ được việc. Người mới học xong thường bắt đầu ở vị trí thợ phụ, thợ bậc thấp, làm những việc đơn giản trước khi được giao việc khó. Giai đoạn này thu nhập chưa cao; người kiên nhẫn học thêm từ thợ cả, chịu làm kỹ, sẽ lên tay nghề nhanh hơn.
Người thợ mới cũng nên học cách làm việc với người khác: nghe hướng dẫn, hỏi khi không rõ, báo ngay khi làm hỏng thay vì giấu. Ở xưởng, người được giao việc khó là người được tin, và sự tin cậy đến từ những việc nhỏ như vậy.
Ghi lại những gì đã làm: loại sản phẩm, loại máy, kỹ thuật, ảnh sản phẩm mình làm nếu được phép. Đây là hồ sơ tay nghề khi đi xin việc chỗ khác, nhiều khi thuyết phục hơn một tờ chứng chỉ.
Học tiếp theo bậc: nhiều nghề có các bậc tay nghề, các chứng chỉ nâng cao. Một người thợ hàn có thể học thêm các tư thế hàn khó, một người đứng máy có thể học thêm đọc bản vẽ, lập trình máy. Mỗi bậc thêm là một bước thu nhập và độ ổn định công việc.
An toàn phải đi cùng tay nghề. Người thợ giỏi là người làm nhanh mà không bị thương, không làm người khác bị thương. Thói quen an toàn học từ đầu sẽ đi theo cả đời nghề.
Người trẻ vừa học xong và người đã lớn tuổi: hai cách bắt đầu
Với người trẻ vừa học xong phổ thông, học nghề chính quy ở trung cấp, cao đẳng cho một nền tảng bài bản và một văn bằng có giá trị lâu dài. Thời gian học dài hơn khoá ngắn hạn, nhưng đổi lại có cả kiến thức nền, ngoại ngữ, tin học cơ bản, và cơ hội liên thông lên cao hơn. Phụ huynh nên cùng con đi xem trường, hỏi chương trình, thay vì chọn theo trường bạn bè học.
Với người đã đi làm nhiều năm, có gia đình, khoá sơ cấp hoặc đào tạo ngắn hạn gắn với công việc đang làm thường hợp hơn. Người đã quen việc phụ trong xưởng cơ khí học thêm hàn hoặc đứng máy; người đã làm kho học xe nâng; người đã làm phụ điện học điện bài bản. Học từ chỗ mình đã biết giúp đi nhanh hơn và ít rủi ro bỏ dở.
Người lớn tuổi hơn, sức khoẻ không còn hợp việc nặng, có thể chọn những nghề cần kinh nghiệm hơn sức: kiểm hàng, bảo trì nhẹ, quản lý kho, hoặc nghề phục vụ quanh xã như sửa xe, sửa điện nước dân dụng. Không có tuổi nào là quá muộn để học một kỹ năng, chỉ có cách chọn nghề hợp với tuổi.
Cẩn trọng với các lớp học không rõ ràng
Có những nơi quảng cáo khoá học cấp tốc, cấp chứng chỉ nhanh mà không học thực hành, hoặc hứa đảm bảo việc làm, đi làm nước ngoài sau khi học. Trước khi đóng tiền, kiểm tra cơ sở có giấy phép hoạt động giáo dục nghề nghiệp không, chứng chỉ cấp ra là loại gì, được công nhận ở đâu.
Đóng học phí nên có biên lai, hợp đồng đào tạo ghi rõ nội dung, thời gian, quyền lợi. Không đóng tiền cho cá nhân trung gian không rõ danh tính. Nếu khoá học gắn với việc đi làm ở nước ngoài, cần đặc biệt cẩn trọng, chỉ đi qua các đơn vị được cấp phép theo quy định về người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài.
Cũng cẩn trọng với những lời mời học nghề kèm vay tiền: vay để đóng học phí, vay để mua dụng cụ, máy móc tại chính nơi dạy. Nếu khoá học không như quảng cáo, người học vừa mất thời gian vừa mang thêm khoản nợ.
Hỏi người đã học ở đó là cách kiểm tra tốt nhất: học thật hay học qua loa, chứng chỉ có được chỗ làm chấp nhận không, thầy dạy có tay nghề không.
Câu hỏi thường gặp
Học nghề hàn mất bao lâu thì đi làm được?
Tuỳ chương trình và mục tiêu. Khoá sơ cấp, ngắn hạn giúp làm được các việc hàn cơ bản; để hàn được những mối khó, kết cấu quan trọng cần học và làm thêm nhiều thời gian, lên bậc dần. Hỏi cơ sở đào tạo về chương trình cụ thể và hỏi xưởng gần nhà họ cần người ở trình độ nào.
Lái xe nâng có cần chứng chỉ không?
Theo quy định về an toàn lao động, vận hành xe nâng là công việc cần được đào tạo, huấn luyện và có chứng chỉ phù hợp. Nhiều chỗ làm yêu cầu chứng chỉ trước khi giao xe. Hỏi cơ sở đào tạo được cấp phép và nơi làm việc để biết loại chứng chỉ cần có.
Đang làm ca ở xưởng thì học nghề vào lúc nào?
Nhiều cơ sở đào tạo có lớp buổi tối, cuối tuần cho người đi làm. Nếu làm ca xoay, nên hỏi lịch học có linh hoạt không, hoặc thỏa thuận với tổ trưởng về lịch ca trong thời gian học. Tính cả thời gian đi lại để không bị quá sức.
Người nông dân bị thu hồi đất có được hỗ trợ học nghề không?
Có các chính sách hỗ trợ đào tạo nghề cho lao động nông thôn và người bị thu hồi đất nông nghiệp theo quy định. Điều kiện và mức hỗ trợ cụ thể nên hỏi bộ phận lao động, việc làm của Ủy ban nhân dân xã hoặc trung tâm dịch vụ việc làm công lập.
Làm sao biết cơ sở dạy nghề có uy tín?
Kiểm tra cơ sở có giấy phép hoạt động giáo dục nghề nghiệp, chứng chỉ cấp ra là loại gì, có xưởng thực hành với máy thật không. Hỏi người đã học ở đó và hỏi các xưởng xem họ có chấp nhận chứng chỉ của nơi đó không. Cẩn trọng với nơi hứa chắc việc làm, lương cao.
Học may công nghiệp có nhiều việc không?
Vùng ven TP Hồ Chí Minh có nhiều cơ sở may, gia công; nhu cầu thay đổi theo đơn hàng. Thu nhập thợ may thường gắn với sản phẩm, nên tay nghề và tốc độ quyết định nhiều. Hỏi các xưởng may gần nơi ở về nhu cầu tuyển trước khi học.
