Nhà càng nằm sâu trong hẻm nhỏ hay đường làng, càng xa trục chính, thì gia đình càng phải tự lo nhiều hơn trong vài phút đầu của một tình huống khẩn cấp — cháy, người bệnh cần đưa đi gấp, hay mất điện kéo dài. Xe chữa cháy, xe cứu thương cần thời gian để tới và đôi khi không vào được tận cửa; những gì bạn chuẩn bị trước quyết định phần lớn kết quả.
Ở Xuân Thới Sơn có ba kiểu nhà đáng chú ý nhất: dãy trọ đông người, nhiều xe máy và xe điện sạc qua đêm; nhà trong hẻm sâu mà xe lớn không quay đầu được; nhà vườn lùi xa đường lớn. Bài viết đưa ra những việc chuẩn bị cụ thể cho từng kiểu, không thay hướng dẫn của lực lượng phòng cháy chữa cháy và y tế; khi có sự cố, hãy gọi số khẩn cấp và làm theo hướng dẫn của họ.
Vì sao nhà trong hẻm sâu phải chuẩn bị kỹ hơn
Ở nhiều con hẻm của xã, nhất là các hẻm phát triển tự phát trên đất vườn cũ, lối vào chỉ rộng vừa hai xe máy, có đoạn gấp khúc, cuối hẻm không có chỗ quay đầu. Xe chữa cháy hay xe cứu thương phải đỗ ngoài đầu hẻm, người phải kéo vòi, khiêng cáng vào. Hẻm đậu kín xe máy, có mái che lấn ra, dây điện chằng chịt càng làm chậm thêm.
Điều đó không có nghĩa là bạn phải dọn nhà ra mặt đường. Nó có nghĩa là bạn cần biết trước: từ nhà mình ra tới chỗ xe lớn đỗ được là bao xa; ai trong nhà có thể ra đầu hẻm đón và dẫn đường; trong nhà có gì để dập đám cháy nhỏ hay sơ cứu tạm thời trong lúc chờ.
Các hộ trong hẻm cũng có thể cùng nhau làm vài việc: giữ lối đi thông thoáng, không để xe, hàng hoá, vật liệu lấn hẻm qua đêm; đặt chung vài bình chữa cháy ở điểm dễ thấy; thống nhất cách báo động khi có cháy. Những việc này ở tổ dân cư hay ấp thường được nhắc trong các buổi họp; nếu chưa có, bạn có thể đề xuất.
Dãy trọ và xe điện: nguy cơ cháy lớn nhất hiện nay
Xe máy điện, xe đạp điện ngày càng phổ biến ở xóm trọ công nhân, và sạc qua đêm trong khu ở đông người là nguy cơ cháy cần chú ý nhất. Những nguyên tắc cơ bản:
- Sạc ở khu vực riêng, thoáng, có người trông coi, xa lối thoát nạn và xa phòng ngủ, không sạc trong phòng ở.
- Dùng bộ sạc đúng loại theo xe, không dùng sạc trôi nổi; không tự độ, thay pin không rõ nguồn gốc.
- Không sạc khi pin đang nóng sau khi vừa chạy về; ngừng dùng pin phồng, nứt, có mùi lạ.
- Ổ cắm, dây điện cho khu sạc phải đủ tải, có thiết bị bảo vệ; không nối nhiều ổ cắm chồng lên nhau.
- Chủ trọ bố trí bình chữa cháy ở khu để xe, khu sạc, và lối thoát nạn không bị chắn.
- Mỗi phòng trọ nên có lối thoát thứ hai hoặc cửa sổ không bịt khung sắt kín hoàn toàn, có cách mở từ bên trong.
Quy định về phòng cháy cho nhà ở, cơ sở cho thuê trọ và khu sạc xe điện có thể được cập nhật; chủ trọ nên hỏi cơ quan phòng cháy chữa cháy hoặc chính quyền xã về yêu cầu hiện hành. Với người thuê, hãy xem chỗ sạc xe, lối thoát và bình chữa cháy trước khi ký thuê phòng.
Khi có cháy: những phút đầu
Đám cháy trong nhà ở lan rất nhanh, khói độc là thứ gây nguy hiểm nhiều nhất. Thứ tự ưu tiên:
- Hô to báo cho mọi người trong nhà, trong dãy trọ.
- Nếu đám cháy nhỏ và bạn biết dùng bình chữa cháy, dập ngay; nếu không chắc hoặc lửa đã lớn, bỏ qua bước này.
- Ngắt cầu dao điện nếu làm được an toàn.
- Thoát ra ngoài theo lối gần nhất, cúi thấp người dưới làn khói, dùng khăn ướt che mũi miệng nếu có; không quay lại lấy đồ.
- Gọi số khẩn cấp chữa cháy, nói rõ địa chỉ theo tên xã mới, tên ấp, tên đường, số hẻm và mốc dễ nhận ra.
- Cử một người ra đầu hẻm đón và dẫn xe chữa cháy vào.
Những bước này nên được cả nhà, cả dãy trọ nói với nhau trước. Lúc hoảng loạn, người ta làm theo thứ đã quen chứ không kịp nghĩ ra cách mới.
Khi có người cần cấp cứu
Với tình huống nguy hiểm như bất tỉnh, khó thở, đau ngực dữ dội, chảy máu nhiều, tai nạn giao thông có chấn thương nặng, hãy gọi số cấp cứu và làm theo hướng dẫn qua điện thoại. Nói rõ địa chỉ: tên xã mới Xuân Thới Sơn, tên ấp, tên đường, số nhà hoặc số hẻm, và một mốc dễ thấy. Sau sáp nhập, có lúc người điều phối quen với tên xã cũ, nên nói thêm “trước đây là xã Tân Thới Nhì” hay “xã Xuân Thới Đông” nếu thấy cần.
Cử người ra đón xe ở đầu hẻm, bật đèn trước nhà nếu là ban đêm. Chuẩn bị giấy tờ tuỳ thân, thẻ bảo hiểm y tế hoặc thông tin định danh, các thuốc người bệnh đang dùng để mang theo.
Với tình huống không quá nguy kịch nhưng cần đi khám ngay, nhiều gia đình tự chở người bệnh tới cơ sở y tế gần nhất. Hãy biết trước cơ sở gần nhà có tiếp nhận cấp cứu không, mở cửa giờ nào, và đường đi nhanh nhất cả ban ngày lẫn ban đêm. Không nên chờ tới lúc có chuyện mới tra cứu.
Trong nhà nên có ít nhất một người biết sơ cứu cơ bản: cầm máu, xử trí bỏng nhẹ, đặt người bất tỉnh còn thở ở tư thế an toàn, nhận biết dấu hiệu đột quỵ. Các lớp sơ cứu do hội chữ thập đỏ, cơ sở y tế hoặc doanh nghiệp tổ chức cho công nhân là cơ hội tốt; hỏi ở nơi làm việc hoặc chính quyền xã. Kỹ năng này dùng được cả ở nhà, ở xưởng lẫn trên đường.
Mất điện mùa mưa: ở xã ven đô nên chuẩn bị gì
Đèn và sạc dự phòng. Đèn pin, đèn sạc, pin sạc điện thoại luôn đầy để ở chỗ dễ lấy. Tránh dùng nến gần rèm, giường, nhất là trong phòng trọ chật.
Nước dự trữ. Nhà dùng giếng khoan bơm điện thì mất điện là mất nước. Giữ bồn chứa luôn có nước và một ít nước uống đóng bình.
Thực phẩm trong tủ lạnh. Hạn chế mở tủ khi mất điện; thực phẩm đã rã đông lâu nên cân nhắc trước khi dùng.
Thiết bị điện khi có điện lại. Rút phích các thiết bị đắt tiền khi mất điện, cắm lại sau khi điện ổn định để tránh hư hỏng do điện chập chờn.
Dây điện đứt, trụ điện nghiêng sau giông. Không đến gần, không tự xử lý; báo ngành điện và nhắc mọi người tránh xa. Cây đổ đè lên dây điện cũng vậy.
Người trong nhà dùng thiết bị y tế chạy điện. Nếu có người già, người bệnh cần máy tạo oxy hay thiết bị y tế khác, hỏi bác sĩ về phương án dự phòng khi mất điện, và biết trước nơi có thể đưa người bệnh tới khi mất điện kéo dài.
Máy phát điện. Nếu dùng, đặt ngoài trời, thoáng khí, xa cửa sổ; không chạy trong nhà kín vì khí thải nguy hiểm tới tính mạng.
Một kế hoạch khẩn cấp vừa một trang giấy
Không cần phức tạp. Mỗi gia đình nên có một trang ghi những điều sau, dán ở chỗ dễ thấy và chụp lưu trong điện thoại của mọi người: địa chỉ nhà ghi đầy đủ theo tên xã mới kèm mốc nhận biết; các số khẩn cấp; số của hai ba người thân, hàng xóm có thể giúp ngay; cơ sở y tế gần nhất và đường đi; nơi đặt cầu dao điện, bình chữa cháy, túi sơ cứu; ai đón xe ở đầu hẻm.
Một túi đồ khẩn cấp nhỏ cũng có ích: bản sao giấy tờ quan trọng, ít tiền mặt, thuốc thường dùng của người già và trẻ nhỏ, đèn pin, sạc dự phòng. Ở vùng trũng, để túi này ở chỗ cao để không bị ngập.
Ôn lại kế hoạch mỗi năm một lần, nhất là khi trong nhà có người mới, có em bé, có người già yếu đi, hoặc khi bạn chuyển chỗ ở. Với dãy trọ, chủ trọ có thể dán sơ đồ lối thoát và số khẩn cấp ở khu chung, và nhắc người mới đến ngay hôm nhận phòng.
Điện trong nhà cũ và dãy trọ: dấu hiệu phải gọi thợ ngay
Nhiều nhà cấp bốn trong ấp và dãy trọ xây đã lâu có hệ điện đi dây từ hàng chục năm trước, sau đó nối thêm máy lạnh, máy giặt, bếp điện, sạc xe điện. Quá tải và dây cũ là nguyên nhân hàng đầu của chập cháy. Những dấu hiệu không nên bỏ qua:
- Cầu dao, aptomat hay nhảy khi bật nhiều thiết bị cùng lúc.
- Ổ cắm, phích cắm nóng lên, có vết cháy xém, có mùi khét.
- Đèn chập chờn khi bật máy lạnh, máy bơm.
- Dây điện đi nổi bị nứt vỏ, bị chuột cắn, hoặc vắt qua mái tôn, qua cây ngoài vườn.
- Bị tê tay khi chạm vào vỏ máy giặt, tủ lạnh, vòi nước gần máy bơm.
- Ổ cắm nối dài, ổ chia nhiều lỗ cắm chồng lên nhau ở góc phòng.
Gặp những dấu hiệu này, gọi thợ điện có tay nghề kiểm tra, không tự sửa phần đường dây chính. Lắp thiết bị chống giật và chống quá tải là khoản chi nhỏ so với rủi ro. Chủ trọ nên kiểm tra hệ điện định kỳ, nhất là khi người thuê bắt đầu dùng xe điện.
Giông lốc đầu mùa mưa: mái tôn, cây đổ và biển quảng cáo
Những cơn giông đầu mùa mưa ở vùng ven đô tây bắc thành phố có thể kèm gió giật mạnh trong thời gian ngắn. Ở xã có nhiều mái tôn — nhà xưởng, dãy trọ, mái che sân — và nhiều cây lớn trong vườn, chuyện tốc mái, cây gãy đổ không hiếm.
Trước mùa mưa, kiểm tra vít bắt mái tôn, các tấm tôn mép ngoài, mái che lấn ra hẻm; gia cố hoặc tháo bỏ những gì đã lỏng. Tỉa cành khô, cành vươn qua mái nhà, qua đường dây điện. Thu dọn đồ để trên sân thượng, ban công có thể bị gió cuốn.
Khi giông tới: vào trong nhà kiên cố, tránh đứng dưới cây lớn, mái tôn, cột điện; nếu đang chạy xe trên đường làng giữa ruộng, tìm chỗ trú an toàn thay vì cố chạy tiếp. Sau giông, đi một vòng quanh nhà xem mái, cây, dây điện; thấy dây điện đứt hay cây đè dây thì tránh xa và báo ngành điện, không tự kéo ra.
Câu hỏi thường gặp
Gọi cấp cứu mà xe không vào được hẻm thì sao?
Cử người ra đầu hẻm đón, chỉ đường cho nhân viên y tế. Nếu người bệnh di chuyển được, có thể đưa ra đầu hẻm theo hướng dẫn của người điều phối qua điện thoại. Không tự ý di chuyển người nghi chấn thương cột sống hoặc chấn thương nặng.
Có nên để bình chữa cháy trong phòng trọ không?
Có ích nếu người thuê biết cách dùng và bình còn hạn sử dụng. Nhưng quan trọng hơn là chủ trọ bố trí bình ở khu chung, khu sạc xe, và lối thoát nạn thông thoáng. Hỏi chủ trọ hoặc cơ quan phòng cháy để được hướng dẫn chọn loại bình phù hợp.
Sạc xe điện trong phòng trọ qua đêm có sao không?
Đây là thói quen có nguy cơ cao. Pin xe điện khi gặp sự cố có thể cháy rất nhanh và sinh khói độc, trong phòng kín người ngủ khó thoát kịp. Nên sạc ở khu riêng, thoáng, có người trông, và dùng đúng bộ sạc theo xe.
Sau sáp nhập, gọi khẩn cấp có cần nói tên xã cũ không?
Nên nói tên xã mới là Xuân Thới Sơn, kèm tên ấp, tên đường, số nhà và một mốc dễ thấy. Nếu thấy người điều phối chưa định vị được, nói thêm tên xã cũ để họ đối chiếu nhanh hơn.
Mất điện lâu ở nhà dùng giếng khoan thì lấy nước ở đâu?
Giữ bồn chứa luôn đầy và trữ một ít nước uống đóng bình là cách đơn giản nhất. Nếu mất điện kéo dài, hỏi hàng xóm có nước máy hoặc máy phát, hoặc hỏi chính quyền ấp, xã về các điểm hỗ trợ nếu có.
Nhà nào trong hẻm nên giữ bình chữa cháy chung?
Thường là nhà ở vị trí giữa hẻm, có người ở nhà nhiều, hoặc đặt ở cột, tường dễ thấy với hộp che mưa. Các hộ góp tiền mua và thay khi hết hạn, thống nhất ai chịu trách nhiệm kiểm tra định kỳ.
