Khi có người bị tai nạn ở xưởng, thứ tự ưu tiên là: làm cho hiện trường an toàn (tắt máy, ngắt điện), sơ cứu ban đầu ở mức cơ bản, gọi cấp cứu 115 nếu chấn thương nặng hoặc đưa ngay tới cơ sở y tế gần nhất, rồi mới tới chuyện báo cáo, giấy tờ, trách nhiệm. Người bị thương và người nhà nên giữ lại mọi giấy tờ khám chữa, hoá đơn, ghi lại thời gian, nơi xảy ra, người chứng kiến, vì đó là căn cứ để hưởng quyền lợi về sau.
Bài viết theo nguyên lý của pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động và kiến thức sơ cứu phổ thông, không thay khoá huấn luyện sơ cứu và không thay tư vấn pháp lý. Các mức bồi thường, trợ cấp, thủ tục cụ thể nên hỏi cơ quan lao động, bảo hiểm xã hội hoặc luật sư.
Vài phút đầu: làm theo thứ tự này
Người chứng kiến thường hoảng, muốn lao ngay vào kéo người bị nạn ra. Làm sai thứ tự có thể làm thêm người bị nạn. Thứ tự an toàn:
- An toàn cho người cứu: tắt máy, ngắt cầu dao nếu là tai nạn điện hoặc máy kẹp; không chạm vào người bị điện giật khi chưa ngắt điện.
- Gọi người giúp và gọi 115 khi người bị nạn bất tỉnh, khó thở, chảy máu nhiều, nghi gãy xương lớn, chấn thương đầu, cột sống, bỏng rộng, đứt rời bộ phận.
- Kiểm tra ý thức và hơi thở: gọi hỏi, quan sát lồng ngực; nếu không thở và người cứu đã được huấn luyện thì làm theo quy trình hồi sức đã học trong lúc chờ cấp cứu.
- Cầm máu: ép trực tiếp lên vết thương bằng gạc, khăn sạch; giữ ép liên tục.
- Không di chuyển người nghi chấn thương cột sống, cổ, trừ khi ở chỗ nguy hiểm tức thời như cháy.
- Giữ ấm, trấn an, không cho ăn uống nếu có thể phải phẫu thuật.
- Ghi nhận thời điểm, sự việc để báo cho nhân viên y tế.
Ở các xưởng trong hẻm sâu, chỉ đường cho xe cấp cứu là việc quan trọng: cử một người ra đầu hẻm đón, dọn xe máy chắn lối. Nếu tự chở người bị thương đi viện bằng xe máy, chỉ làm với chấn thương nhẹ, người bị thương còn tỉnh táo ngồi vững được.
Sơ cứu một số chấn thương hay gặp ở xưởng
Đây là nguyên tắc sơ cứu phổ thông, không thay huấn luyện. Nếu không chắc, ưu tiên gọi 115 và làm theo hướng dẫn qua điện thoại:
| Chấn thương | Nên làm | Không nên làm |
|---|---|---|
| Vết cắt chảy máu | Ép chặt trực tiếp bằng gạc sạch, nâng cao chi nếu không gãy | Rắc thuốc lá, bột, đắp lá lên vết thương |
| Đứt rời ngón tay, phần chi | Cầm máu chỗ đứt; bọc phần đứt rời trong gạc sạch, cho vào túi kín, đặt túi vào nước lạnh có đá, mang theo tới viện | Đặt phần đứt rời trực tiếp lên đá, ngâm trực tiếp trong nước |
| Bỏng nhiệt | Làm mát bằng nước sạch mát một lúc lâu, tháo nhẫn, đồng hồ trước khi sưng | Bôi kem đánh răng, mỡ, nước mắm; chọc vỡ bọng nước |
| Hoá chất vào mắt | Rửa ngay bằng nhiều nước sạch chảy liên tục, mở mí mắt, rồi đi viện | Dụi mắt, nhỏ thuốc không rõ |
| Dị vật kim loại vào mắt | Không dụi, che nhẹ mắt, đi khám mắt ngay | Tự lấy bằng tăm, đầu kim |
| Điện giật | Ngắt điện trước, gọi 115, kiểm tra hơi thở | Chạm vào người khi chưa ngắt điện |
| Nghi gãy xương | Giữ nguyên tư thế, cố định tạm nếu biết cách, gọi cấp cứu | Nắn lại xương, bắt đi lại |
Mỗi xưởng nên có một hộp sơ cứu với gạc, băng, băng dính, găng tay, kéo, nước rửa mắt hoặc nước sạch, và ít nhất một người đã học sơ cứu. Hộp sơ cứu để chỗ ai cũng biết, không khoá.
Tai nạn lao động là gì theo nguyên lý luật
Theo pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động, tai nạn lao động là tai nạn gây tổn thương hoặc gây tử vong cho người lao động, xảy ra trong quá trình lao động, gắn liền với việc thực hiện công việc, nhiệm vụ. Một số trường hợp tai nạn trên đường đi và về giữa nơi ở và nơi làm việc, trong khoảng thời gian và tuyến đường hợp lý, cũng có thể được xem xét theo quy định.
Người sử dụng lao động có trách nhiệm sơ cứu, cấp cứu kịp thời, khai báo tai nạn với cơ quan có thẩm quyền trong những trường hợp luật quy định, điều tra tai nạn, và chi trả các khoản theo luật cho người bị tai nạn. Nếu người lao động có tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc thì còn có chế độ từ quỹ bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp khi đủ điều kiện.
Người sử dụng lao động cũng có trách nhiệm điều tra nguyên nhân, lập biên bản và giữ hồ sơ về tai nạn theo quy định. Người lao động hoặc đại diện có quyền được biết kết quả, được nhận biên bản. Với xưởng nhỏ chưa quen thủ tục, cán bộ lao động của xã có thể hướng dẫn cả hai bên.
Các mức chi trả, điều kiện hưởng, cách tính theo tỷ lệ suy giảm khả năng lao động được quy định chi tiết trong luật và văn bản hướng dẫn, có thể thay đổi. Bài này không nêu con số; người bị tai nạn nên hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội, cán bộ lao động của xã, công đoàn hoặc luật sư khi cần tính quyền lợi cụ thể.
Giấy tờ và chứng cứ cần giữ
Hồ sơ y tế. Giấy ra viện, giấy chứng nhận thương tích, phim chụp, đơn thuốc, hoá đơn viện phí, giấy hẹn tái khám. Giữ bản gốc, chụp ảnh lưu thêm.
Ghi chép về vụ việc. Thời gian, địa điểm, đang làm việc gì, máy gì, ai giao việc, ai chứng kiến. Ghi càng sớm càng chính xác.
Ảnh hiện trường. Nếu an toàn và được phép, chụp ảnh nơi xảy ra, máy móc, tình trạng che chắn. Không làm thay đổi hiện trường khi chưa cần thiết.
Thông tin người làm chứng. Tên, cách liên lạc của đồng nghiệp chứng kiến.
Chứng cứ quan hệ lao động. Hợp đồng lao động, phiếu lương, chuyển khoản lương, thẻ ra vào, tin nhắn giao việc; đặc biệt quan trọng nếu làm không có hợp đồng.
Biên bản của nơi làm việc. Nếu xưởng lập biên bản về tai nạn, đề nghị được xem, đọc kỹ trước khi ký, xin một bản. Nội dung sai thì ghi ý kiến của mình hoặc không ký.
Làm ở xưởng nhỏ không hợp đồng mà bị tai nạn
Đây là tình huống khó nhất và không hiếm ở vùng ven đô. Người bị thương không có hợp đồng, không có bảo hiểm xã hội, chủ xưởng có khi trả viện phí ban đầu rồi thôi, có khi không nhận trách nhiệm. Theo nguyên lý của pháp luật lao động, quan hệ lao động không phụ thuộc vào việc có giấy tờ hay không mà phụ thuộc thực chất: có làm việc, có trả lương, có chịu sự quản lý. Nhưng để được công nhận, người bị nạn phải chứng minh được.
Vì vậy chứng cứ về quan hệ làm việc trở thành then chốt: chuyển khoản lương, tin nhắn gọi đi làm, người làm cùng xác nhận, ghi chép ngày công. Người nhà nên thu thập sớm, trước khi mọi người quên hoặc thay đổi lời. Thỏa thuận bồi thường với chủ xưởng nên làm bằng văn bản, ghi rõ số tiền, các khoản đã trả, các khoản sẽ trả, có người làm chứng.
Không nên ký giấy cam kết từ bỏ mọi quyền lợi khi đang nằm viện, đang cần tiền gấp, chưa biết thương tật sẽ ảnh hưởng thế nào lâu dài. Có thể hỏi cán bộ lao động, cán bộ tư pháp của xã, tổ chức công đoàn hoặc các trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước, nơi hỗ trợ miễn phí cho một số đối tượng theo quy định.
Khi người bị nạn là người ở trọ xa quê
Ở Xuân Thới Sơn, nhiều người làm xưởng là người từ tỉnh khác đến ở trọ, người thân ở xa. Khi họ bị tai nạn, người đưa đi viện thường là đồng nghiệp, chủ xưởng hoặc chủ trọ. Những việc nhỏ lúc này có ý nghĩa lớn: mang theo căn cước, thẻ bảo hiểm y tế của người bị nạn nếu lấy được; báo ngay cho người thân ở quê; ghi lại tên bệnh viện, khoa, số giường để gia đình tìm.
Người bị nạn nằm viện một mình dễ bị ép ký giấy tờ, dễ bị bỏ rơi chuyện viện phí. Đồng nghiệp, người cùng dãy trọ có thể thay nhau vào thăm, giúp liên hệ với chủ xưởng, giữ hộ giấy tờ viện. Chủ trọ cũng nên được báo để giữ phòng, giữ đồ đạc trong thời gian người thuê nằm viện.
Với người chưa có bảo hiểm y tế, chi phí điều trị có thể rất lớn. Nên hỏi phòng công tác xã hội của bệnh viện, nếu có, về các hỗ trợ có thể nhận; hỏi Ủy ban nhân dân xã nơi tạm trú về các khoản hỗ trợ cho trường hợp khó khăn. Đây cũng là lý do người lao động làm việc nguy hiểm nên có thẻ bảo hiểm y tế, kể cả khi phải tự mua.
Sau tai nạn: quay lại làm việc và phòng lần sau
Quay lại làm việc quá sớm khi vết thương chưa lành, xương chưa liền, là nguyên nhân hay gặp của di chứng kéo dài. Làm theo hướng dẫn của bác sĩ về thời gian nghỉ và mức độ vận động. Nếu công việc cũ nặng, có thể đề nghị chuyển tạm sang việc nhẹ hơn.
Sau mỗi tai nạn, câu hỏi cần đặt ra ở xưởng không phải là ai có lỗi mà là vì sao nó xảy ra: máy thiếu che chắn, người mới chưa được hướng dẫn, làm vội vì tăng ca, sàn trơn. Sửa nguyên nhân thì người tiếp theo không gặp lại. Người lao động có thể đề nghị cụ thể những thay đổi đó, và các bài về an toàn ở xưởng cơ khí, xưởng gỗ nhựa sơn trong chuyên mục này nêu nguyên lý cho từng loại xưởng.
Nếu thương tật để lại ảnh hưởng lâu dài tới khả năng làm việc, việc giám định mức suy giảm khả năng lao động tại hội đồng giám định y khoa là căn cứ để tính chế độ. Hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội hoặc nơi làm việc về thủ tục giới thiệu đi giám định.
Một tai nạn nặng còn để lại ảnh hưởng tinh thần cho cả người bị nạn lẫn người chứng kiến: sợ quay lại máy, mất ngủ, hay giật mình. Đây là phản ứng thường gặp; nếu kéo dài nhiều tuần, nên nói với người thân và tìm gặp nhân viên y tế để được hỗ trợ.
Câu hỏi thường gặp
Bị thương nhẹ ở xưởng có cần đi khám không?
Nên đi khám với các vết cắt sâu, vết thương bẩn dính rỉ sét, đất, dị vật vào mắt, bỏng, chấn thương đầu dù thấy bình thường. Vết thương tưởng nhẹ có thể nhiễm trùng hoặc cần tiêm phòng uốn ván. Khám sớm còn tạo hồ sơ y tế làm căn cứ nếu sau này cần.
Ngón tay bị đứt rời thì bảo quản thế nào để mang tới viện?
Cầm máu chỗ đứt bằng cách ép chặt. Bọc phần đứt rời trong gạc hoặc khăn sạch, cho vào túi ni lông kín, rồi đặt túi vào hộp nước lạnh có đá. Không đặt trực tiếp lên đá, không ngâm trực tiếp vào nước. Gọi 115 và đưa người bị nạn cùng phần đứt rời tới viện nhanh nhất.
Tai nạn trên đường đi làm về có được tính là tai nạn lao động không?
Pháp luật có quy định một số trường hợp tai nạn trên tuyến đường đi và về giữa nơi ở và nơi làm việc trong khoảng thời gian và tuyến đường hợp lý có thể được xem xét. Điều kiện cụ thể và hồ sơ cần có nên hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội hoặc bộ phận nhân sự nơi làm việc.
Chủ xưởng đề nghị ký giấy nhận một khoản tiền và không khiếu nại gì thêm thì có nên ký?
Cần cân nhắc kỹ, nhất là khi chưa biết thương tật lâu dài ra sao. Đọc kỹ nội dung, hỏi ý kiến người thân và cán bộ lao động, tư pháp của xã, công đoàn hoặc trợ giúp pháp lý trước khi ký. Không ký khi đang bị ép, đang đau, hoặc khi giấy có nội dung chưa hiểu.
Không có hợp đồng lao động thì có được bồi thường tai nạn không?
Quan hệ lao động được xác định theo thực chất, không chỉ theo giấy tờ, nên người làm không hợp đồng vẫn có thể có quyền lợi nếu chứng minh được đã làm việc cho cơ sở đó. Chứng cứ như chuyển khoản lương, tin nhắn, người làm chứng là then chốt. Hỏi cơ quan lao động hoặc trợ giúp pháp lý để được hướng dẫn.
Xưởng nhỏ có bắt buộc phải có hộp sơ cứu không?
Pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động yêu cầu người sử dụng lao động bảo đảm việc sơ cứu, cấp cứu tại nơi làm việc, với yêu cầu cụ thể tuỳ quy mô và tính chất công việc theo văn bản hướng dẫn. Dù quy định thế nào, một hộp sơ cứu cơ bản và một người biết sơ cứu là điều mọi xưởng nên có.
