Tự nấu trong phòng trọ ở Xuân Thới Sơn hoàn toàn làm được với một góc bếp nhỏ: một nồi cơm điện, một bếp điện hoặc bếp gas mini, vài cái nồi chảo và một chỗ rửa. Điều cần lo nhất không phải là món gì mà là an toàn: điện quá tải, bình gas đặt sai chỗ, đồ ăn để hỏng trong phòng nóng.
Bài này đi từ chuyện hỏi chủ trọ, chọn bếp, sắm đồ dùng tối thiểu, tới cách giữ đồ ăn trong phòng không tủ lạnh, an toàn cháy nổ, và cách chia tiền chợ khi ở chung. Bài không nêu giá đồ dùng hay giá điện; những khoản đó thay đổi và tuỳ thoả thuận với chủ trọ.
Trước khi nấu: hỏi chủ trọ ba điều
Phòng trọ ở vùng ven đô rất khác nhau. Có dãy có sẵn góc bếp, bồn rửa, ổ cắm riêng cho bếp; có dãy chỉ là một phòng ngủ với nhà vệ sinh. Có chủ trọ cho nấu thoải mái, có chủ trọ cấm bếp gas trong phòng, chỉ cho bếp điện, có chủ trọ yêu cầu nấu ở bếp chung cuối dãy.
Ba điều nên hỏi trước khi mua đồ: phòng có được nấu không, được dùng loại bếp nào; điện tính thế nào, có giới hạn công suất không; nước thải, rác bếp đổ ở đâu. Hỏi rõ từ đầu tránh được chuyện vừa mua bếp đã bị nhắc, hoặc cuối tháng nhận hoá đơn điện bất ngờ.
Nên hỏi thêm chỗ đặt bình gas lớn nếu có, chỗ phơi đồ không ám mùi bếp, và giờ nào không nên nấu vì cả dãy dùng điện nhiều. Ở một số dãy, buổi tối mọi phòng cùng bật bếp điện, ấm siêu tốc là lúc cầu dao tổng hay nhảy.
Nếu chủ trọ không cho nấu trong phòng, đừng lén nấu. Ngoài chuyện vi phạm thoả thuận, đó còn là nguy cơ cháy cho cả dãy, và người gây ra sự cố phải chịu trách nhiệm.
Bếp gas mini, bếp điện từ hay chỉ nồi cơm điện
Mỗi lựa chọn có điểm mạnh, điểm yếu. Bảng này giúp chọn theo phòng và thói quen nấu.
| Loại | Ưu điểm | Nhược điểm | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Bếp gas mini dùng lon | Rẻ lúc đầu, nấu được nhiều món | Nguy cơ cháy nổ nếu dùng sai, lon gas phải mua thường xuyên | Phòng thoáng, chủ trọ cho phép |
| Bếp gas đôi với bình lớn | Nấu nhanh, hợp nhóm đông | Bình gas chiếm chỗ, cần van, dây đúng chuẩn | Phòng có góc bếp riêng, nhóm ở chung |
| Bếp điện từ | Không lửa hở, dễ lau | Tốn điện, cần nồi đáy từ, ổ điện chịu tải | Phòng kín, chủ trọ cấm gas |
| Chỉ nồi cơm điện | Đơn giản, an toàn, nấu cơm, cháo, hấp | Món hạn chế | Người ở một mình, ít thời gian |
Với người mới, nồi cơm điện cộng một bếp điện từ đơn là bộ đôi an toàn và đủ dùng. Bếp gas mini dùng lon tiện nhưng là thứ gây nhiều tai nạn nhất trong phòng trọ: đặt lon gas gần nguồn nhiệt, dùng nồi quá to che kín lon, để bếp gần màn cửa, giấy.
Dù chọn loại nào, nên mua ở cửa hàng có hàng chính hãng, có hướng dẫn sử dụng, bảo hành; tránh bếp, lon gas trôi nổi không rõ nguồn. Đồ rẻ bất thường trong mảng này có thể phải trả giá bằng một vụ cháy.
Đồ dùng tối thiểu cho một góc bếp trọ
Không cần nhiều, nhưng nên đủ để nấu sạch và an toàn. Danh sách dưới đây đủ cho một hai người.
- Nồi cơm điện cỡ nhỏ; có chức năng hẹn giờ thì tiện cho người làm ca.
- Một bếp điện từ đơn hoặc bếp gas theo quy định của chủ trọ.
- Một nồi vừa, một chảo chống dính, một ấm đun nước.
- Hai thớt riêng cho đồ sống và đồ chín, một con dao, một kéo.
- Bát đĩa, đũa muỗng đủ dùng, một rổ, một thau rửa.
- Hộp đựng có nắp để trữ đồ ăn và mang cơm đi làm.
- Khăn lau, nước rửa chén, túi đựng rác có buộc miệng.
- Một bình chữa cháy mini nếu dùng gas, đặt ở chỗ dễ lấy.
Không cần mua đủ một lần. Tuần đầu có nồi cơm điện và một cái chảo là nấu được; thiếu gì mua dần theo món mình hay nấu. Đồ dùng cũ của người ở trọ trước để lại, người cùng quê cho, hàng đồ cũ ở chợ chiều cũng là nguồn tốt, miễn là đồ điện còn an toàn, dây không nứt, phích cắm không cháy sém.
Giữ đồ ăn trong phòng nóng không tủ lạnh
Phòng trọ mái tôn ở vùng ven đô rất nóng vào buổi trưa và chiều, đồ ăn để ngoài vài tiếng là có thể hỏng. Nếu chưa có tủ lạnh, nguyên tắc là mua vừa đủ ăn trong ngày, nấu xong ăn hết, không để thức ăn chín qua đêm. Cơm nguội nên ăn trong ngày; cơm để qua đêm ở nhiệt độ phòng trong mùa nóng là nguồn gây ngộ độc thường bị coi thường.
Một số món giữ được lâu hơn nhờ cách nấu: kho mặn, rim khô, chà bông, cá kho kỹ, đậu phộng rang muối. Đồ khô như mì, gạo, đậu, cá khô, tôm khô để trong hộp kín, nơi khô ráo, tránh kiến, chuột. Trứng để nơi thoáng mát được vài ngày.
Một chiếc tủ lạnh mini là khoản đầu tư đáng cân nhắc nếu bạn ở lâu và nấu thường xuyên. Nó cho phép đi chợ một hai lần mỗi tuần thay vì mỗi ngày, giữ thịt cá để đông, cơm canh thừa. Hỏi chủ trọ về điện trước khi mua.
An toàn cháy nổ: những điều không được làm
Không để lon gas, bình gas gần nguồn nhiệt. Không đặt cạnh bếp đang nấu, không phơi nắng, không để dưới gầm giường. Lon gas mini phải lắp đúng khớp, không dùng nồi quá to che kín khoang lon.
Không cắm bếp điện vào ổ chia nhiều đầu. Bếp điện từ, ấm siêu tốc, nồi cơm điện là đồ công suất lớn; cắm chung một ổ chia với quạt, sạc điện thoại, sạc xe điện dễ quá tải, chảy dây.
Không bỏ bếp đang nấu để đi ra ngoài. Nhiều vụ cháy trọ bắt đầu từ nồi để trên bếp khi người nấu chạy ra tiệm tạp hoá mua thêm đồ.
Không phơi đồ, để giấy, bao ni lông gần bếp. Phòng chật thì càng phải giữ khoảng trống quanh bếp.
Không sạc xe điện qua đêm trong phòng có bếp. Pin xe điện cháy rất nhanh và rất khó dập; nên sạc ở khu riêng do chủ trọ bố trí.
Món dễ nấu, ít tốn thời gian cho người làm ca
Nấu ăn trong phòng trọ không cần cầu kỳ. Một bữa cơm đủ có cơm, một món đạm, một món rau hoặc canh. Món đạm dễ làm: trứng chiên, trứng luộc, thịt kho trứng (nấu một lần ăn hai ba bữa), cá kho, đậu hũ sốt cà, gà kho gừng. Món rau dễ làm: rau luộc chấm nước mắm, canh rau ngót, canh bí, cải xào tỏi.
Người làm ca có thể nấu theo kiểu "nấu một ăn ba": tối ngày nghỉ kho một nồi thịt hoặc cá đủ ba bữa, để tủ lạnh; mỗi tối chỉ cần nấu cơm và luộc rau. Nồi cơm điện có thể nấu cơm và hấp trứng, hấp rau cùng lúc, tiết kiệm điện và thời gian.
Ăn nhiều mì gói vì nhanh là thói quen dễ mắc, nhất là cuối tháng. Thỉnh thoảng thì không sao, nhưng ăn thay bữa chính lâu ngày sẽ thiếu đạm, thiếu rau. Nếu phải ăn mì, cho thêm trứng, rau, chút thịt để bữa đủ hơn.
Cơm nhà quê của mỗi miền cũng là cách tự nấu đỡ nhớ nhà: nồi canh chua của người miền Tây, chén mắm ruốc xào của người miền Trung, đĩa rau muống luộc chấm tương của người miền Bắc. Nguyên liệu phần lớn có ở chợ trong xã; thứ nào khó tìm thì nhờ người nhà gửi lên theo xe khách.
Ở chung phòng: chia tiền chợ và việc bếp
Ở chung hai ba người thì tự nấu rẻ hơn hẳn, nhưng cũng dễ sinh chuyện. Cách chia phổ biến là góp quỹ chợ hằng tuần: mỗi người bỏ một khoản bằng nhau vào một chỗ, ai đi chợ thì lấy từ đó và ghi lại. Đồ dùng chung như gạo, dầu, nước mắm mua từ quỹ chung; đồ riêng như sữa, bánh của ai người ấy tự mua.
Việc bếp nên chia rõ: người nấu không rửa chén, hoặc thay phiên theo ngày. Bếp, bồn rửa phải được lau dọn sau mỗi bữa; chén bát để qua đêm hút gián, kiến, chuột, làm phòng hôi. Một tờ lịch dán tường đơn giản giúp mọi người khỏi phải nhắc nhau.
Khi có người dọn đi giữa chừng, chốt quỹ và chia lại phần còn dư. Ghi chép đơn giản trong điện thoại là đủ, quan trọng là minh bạch. Nhiều nhóm bạn cùng quê đã sống chung nhiều năm nhờ những quy ước nhỏ như vậy.
Một mẹo được nhiều nhóm dùng: mỗi tuần lên thực đơn sơ bộ vào tối chủ nhật, ghi các món định nấu và danh sách đồ cần mua. Người đi chợ chỉ việc mua theo danh sách, đỡ mua trùng, mua thừa, và cả nhóm biết trước tuần này ăn gì.
Rác bếp, nước thải, gián và chuột trong dãy trọ
Nấu ăn trong phòng trọ sinh ra rác ướt, dầu mỡ và nước rửa chén, ba thứ mà dãy trọ ven đô thường xử lý kém. Rác ướt để qua đêm trong phòng nóng bốc mùi rất nhanh, hút ruồi, gián, chuột từ mương, từ vườn xung quanh. Gom rác bếp vào túi buộc kín, đổ đúng giờ và đúng chỗ mà chủ trọ hay tổ dân cư quy định.
Dầu mỡ thừa không đổ thẳng xuống bồn rửa hay cống; dầu đông lại làm nghẹt đường thoát nước của cả dãy, mùa mưa nước tràn ngược lên. Để dầu nguội, đổ vào chai, hộp kín rồi bỏ chung với rác. Thức ăn thừa vét sạch vào rác trước khi rửa chén.
Gián và chuột là chuyện chung của cả dãy: một phòng bẩn là cả dãy chịu. Đậy kín gạo, đồ khô, không để chén bát bẩn qua đêm, bịt khe hở dưới cửa và quanh ống thoát nước. Nếu cả dãy bị nặng, nên báo chủ trọ để xử lý chung; tự rải thuốc diệt chuột, diệt gián trong phòng có trẻ nhỏ, có bếp nấu là rủi ro, nên dùng bẫy và giữ vệ sinh trước.
Ở xóm có mương, có vườn, chuột, rắn mùa mưa có thể bò vào theo lối thoát nước. Giữ góc bếp gọn, không để đống đồ ẩm mốc dưới gầm, là cách phòng đơn giản mà hiệu quả.
Chai lọ, vỏ hộp sạch có thể gom riêng bán ve chai hoặc cho người thu gom trong xóm; vừa bớt rác, vừa giúp chính những người đang sống bằng nghề này ở vùng ven đô.
Câu hỏi thường gặp
Phòng trọ có được nấu ăn bằng bếp gas không?
Tuỳ quy định của chủ trọ. Nhiều nơi chỉ cho bếp điện vì lo cháy nổ. Hỏi rõ trước khi mua bếp. Nếu được dùng gas, đặt bình ở nơi thoáng, xa nguồn nhiệt, kiểm tra van, dây thường xuyên và có bình chữa cháy mini.
Không có tủ lạnh thì giữ đồ ăn thế nào?
Mua vừa đủ ăn trong ngày, nấu xong ăn hết, không để thức ăn chín qua đêm ở nhiệt độ phòng. Chọn đồ khô, món kho mặn để dự trữ ngắn ngày. Trứng, gạo, mì để nơi khô thoáng, đậy kín chống kiến chuột.
Bếp điện từ có tốn điện nhiều không?
Bếp điện từ có công suất lớn nên tốn điện hơn quạt, đèn, nhưng nấu nhanh. Mức tiền điện tuỳ cách chủ trọ tính giá. Hỏi chủ trọ trước, nấu gọn, tắt bếp ngay khi xong và không cắm chung ổ chia với nhiều thiết bị khác.
Ăn mì gói thường xuyên có sao không?
Thỉnh thoảng thì không vấn đề, nhưng ăn thay bữa chính lâu ngày sẽ thiếu đạm, rau và nhiều muối. Nếu phải ăn, thêm trứng, rau, thịt để bữa đủ hơn, và cố gắng nấu cơm ít nhất một bữa mỗi ngày.
Ở chung phòng nên chia tiền chợ thế nào cho công bằng?
Góp quỹ chợ bằng nhau theo tuần, một người giữ và ghi chép, đồ dùng chung mua từ quỹ, đồ riêng tự mua. Thống nhất lịch nấu và rửa chén. Chốt quỹ khi có người dọn đi. Minh bạch từ đầu giúp tránh mâu thuẫn.
Nấu ăn trong phòng làm phòng nóng và hôi thì sao?
Nấu gần cửa ra vào hoặc cửa sổ, mở cửa khi nấu, dùng nắp nồi để giảm hơi. Hạn chế chiên rán nhiều dầu. Rửa chén và đổ rác bếp ngay sau bữa, không để qua đêm. Nếu có quạt hút nhỏ, đặt gần góc bếp.
