Ở Xuân Thới Sơn, từ cuối cấp tiểu học trở lên nhiều em đã tự đạp xe đi học, lớn hơn thì đi xe đạp điện. Đường tới trường thường gồm một đoạn đường làng và một đoạn trục chính có xe tải, xe ben. Để con tự đi an toàn, cha mẹ cần làm ba việc: cùng con chọn một lộ trình cố định ít rủi ro nhất, chọn và giữ xe đúng chuẩn, và dạy con những kỹ năng cụ thể cho loại đường mà con sẽ đi.
Bài không chấm điểm hay so sánh trẻ, cũng không nêu tên trường. Đây là những gợi ý thực tế cho phụ huynh vùng ven đô, nơi đường đến trường khác hẳn đường phố nội đô có vỉa hè và đèn tín hiệu.
Khi nào con có thể tự đi
Không có tuổi cố định cho việc tự đi học; mỗi em một khác, mỗi con đường một khác. Một em mười tuổi đạp xe trong hẻm bê tông vắng tới trường cách vài trăm mét khác hẳn một em cùng tuổi phải đi qua đoạn trục chính có xe ben chạy liên tục.
Một số dấu hiệu cho thấy con đã sẵn sàng: giữ thăng bằng tốt, dừng xe đúng lúc, nhìn ra sau mà không loạng choạng; hiểu và làm theo những quy tắc cơ bản như đi bên phải, nhìn trước khi rẽ, dừng ở chỗ giao nhau; biết xử lý khi có chuyện như xe hư, bị ngã, có người lạ bắt chuyện.
Cách chuyển dần thường an toàn hơn: đầu tiên cha mẹ đi xe cùng con vài tuần, sau đó đi phía sau quan sát, rồi để con đi một mình đoạn ngắn, cuối cùng mới đi trọn đường. Mỗi bước, nói chuyện với con về những gì con thấy trên đường.
Con là người đi con đường đó mỗi ngày, nên con biết những thay đổi sớm hơn cha mẹ: đoạn mới có công trình, chỗ mới có chó dữ, nhóm thanh niên hay tụ tập, xe tải mới chạy vào giờ đó. Hỏi con vài câu mỗi tuần về đường đi học, không phải để kiểm tra mà để cùng nhau điều chỉnh.
Nếu con kể một chỗ khiến con sợ, đi cùng con tới đó xem, rồi cùng tìm cách: đổi lộ trình, đi chung với bạn, hoặc báo với nhà trường, chính quyền. Khi con thấy cha mẹ coi trọng những gì mình kể, con sẽ kể nhiều hơn, kể cả những chuyện con chưa dám nói.
Ngược lại, khi con đi đúng, về đúng giờ, giữ xe cẩn thận, một lời khen cụ thể giúp con giữ thói quen tốt lâu hơn mọi lời dặn.
Cũng nên trao đổi với cha mẹ các bạn cùng đường. Mỗi nhà biết một chút về con đường, gộp lại thành bức tranh khá đầy đủ, và các em đi cùng nhóm thì cha mẹ yên tâm hơn.
Chọn lộ trình đến trường
Lộ trình ngắn nhất không phải lúc nào cũng an toàn nhất. Gợi ý cách cha mẹ cùng con chọn đường:
- Đi thử vài lộ trình có thể, vào đúng giờ con đi học và tan học, để thấy mật độ xe thật.
- Ưu tiên đoạn đường có nhà dân liên tục, có người qua lại; tránh đoạn ven kênh vắng, đoạn xuyên ruộng không đèn.
- Giảm tối đa quãng phải đi trên trục có xe tải; nếu bắt buộc phải băng qua trục chính, chọn chỗ có người điều tiết, có đèn tín hiệu hoặc nhìn được xa hai phía.
- Đánh dấu những điểm nguy hiểm: cổng xưởng, ngã ba không đèn, đoạn hay ngập, chỗ có chó dữ; dặn con đi chậm hoặc xuống dắt xe ở đó.
- Thống nhất một lộ trình cố định; con không tự đổi đường khi chưa báo cha mẹ.
- Xác định vài "điểm an toàn" trên đường: nhà người quen, tiệm tạp hoá quen, nơi con có thể ghé khi cần giúp đỡ.
Xe đạp, xe đạp điện: chọn và giữ xe
Xe vừa cỡ người. Con ngồi trên yên, chống được mũi chân xuống đất. Xe quá cao khó dừng gấp, xe quá thấp đạp mỏi gối.
Phanh, đèn, chuông là ba thứ bắt buộc phải tốt. Kiểm tra mỗi tuần; đường đất cát làm má phanh mòn nhanh hơn ở phố.
Phản quang ở bánh xe, bàn đạp, sau yên. Giúp xe tải, xe máy thấy con từ xa vào sáng sớm, chiều muộn, ngày mưa.
Nón bảo hiểm. Với xe đạp điện, cha mẹ nên tìm hiểu quy định hiện hành về đội nón bảo hiểm, độ tuổi được điều khiển và loại xe. Với xe đạp thường, đội nón vẫn là lựa chọn an toàn, nhất là khi đi trên trục có xe tải.
Pin và sạc của xe đạp điện. Sạc ở nơi thoáng, không sạc qua đêm cạnh chỗ ngủ, không dùng sạc không đúng loại, thay pin khi thấy phồng hoặc nóng bất thường.
Khoá xe chắc. Bãi giữ xe ở trường thường có quản lý, nhưng nếu con ghé đâu đó trên đường, khoá xe là thói quen cần có.
Dạy con đi cạnh xe tải và xe ben
Đây là điều quan trọng nhất cho học sinh vùng ven đô. Trẻ thường không hiểu rằng tài xế xe tải ngồi cao, không nhìn thấy những gì sát thân xe. Cha mẹ có thể giải thích bằng cách đơn giản: nếu con không nhìn thấy mặt tài xế trong gương của xe, tài xế cũng không thấy con.
Một số quy tắc cụ thể nên dạy và nhắc thường xuyên: không đạp xe song song sát hông xe tải; khi xe tải chuẩn bị rẽ phải, dừng lại phía sau chờ xe rẽ xong; không bám theo đuôi xe tải để "đỡ gió"; khi xe tải đang lùi ra từ cổng xưởng hay bãi vật liệu, dừng hẳn chờ; khi xe lớn chạy ngang tạo luồng gió, giữ chắc tay lái, không hoảng.
Xe ba gác máy, xe kéo hàng tự chế cũng cần được nhắc tới. Loại xe này chạy chậm nhưng phanh yếu, hàng chở cồng kềnh che tầm nhìn của người lái, đôi khi không có đèn. Dạy con giữ khoảng cách, không đạp xe chen giữa xe ba gác và lề, và không bám theo xe kéo hàng.
Cha mẹ có thể dẫn con đứng ở một chỗ an toàn ven đường, quan sát một chiếc xe tải rẽ, để con thấy phần thùng sau quét vào phía trong như thế nào. Thấy tận mắt một lần thường nhớ lâu hơn nghe dặn mười lần.
Kỹ năng con cần biết khi có chuyện trên đường
Xe hư giữa đường. Dắt xe vào lề, không ngồi sửa trên đường. Gọi về nhà hoặc ghé điểm an toàn đã thống nhất. Dạy con những việc đơn giản như lắp lại xích tuột, nhưng không tự tháo phanh.
Bị ngã. Đứng dậy, kéo xe vào lề trước, rồi mới kiểm tra vết thương. Bị đau đầu, chóng mặt, chảy máu nhiều thì nhờ người lớn gần đó gọi người nhà hoặc gọi cấp cứu.
Có va chạm với xe khác. Không cãi nhau, không bỏ đi. Đứng vào lề, gọi cha mẹ ngay. Nhớ đặc điểm xe kia nếu họ bỏ đi.
Có người lạ bắt chuyện, rủ đi. Không đi theo, không nhận đồ, đạp xe tới nơi đông người hoặc điểm an toàn và gọi về nhà.
Thời tiết xấu đột ngột. Dừng ở nơi trú an toàn, tránh trú dưới cây lớn hoặc gần cột điện khi có sấm sét, báo về nhà.
Nhớ số điện thoại của cha mẹ. Dạy con thuộc lòng ít nhất một số điện thoại của người nhà, phòng khi không mang điện thoại hoặc điện thoại hết pin.
Mùa mưa và những ngày thời tiết xấu
Mùa mưa ở vùng ven đô thường có mưa chiều, trùng giờ tan học. Đường làng đọng nước, mép đường khó thấy, mương nước đầy. Học sinh cần được dặn rõ: không đạp xe qua chỗ nước chảy mạnh, không đi sát mép mương, không đùa nghịch ở chỗ ngập; nếu mưa quá to, chờ ở trường hoặc ghé điểm an toàn đã thống nhất, gọi về nhà.
Trang bị cho con một bộ áo mưa vừa người, sáng màu, không quá dài để không vướng bánh xe hay bàn đạp. Túi chống nước cho sách vở và điện thoại nếu con có. Sau mỗi trận mưa lớn, kiểm tra lại phanh xe vì má phanh ướt, dính bùn ăn kém.
Những ngày mưa giông có sấm sét, gió mạnh, cha mẹ nên cân nhắc đón con hoặc nhờ người đón thay vì để con tự về. Cây đổ, cành gãy trên đường làng có nhiều cây lớn là rủi ro thật vào những ngày như vậy.
Khi cha mẹ đi làm ca, không đưa đón được
Ở Xuân Thới Sơn, nhiều gia đình cả cha lẫn mẹ đi làm ca ở xưởng, giờ làm không khớp với giờ học của con. Khi đó các gia đình trong xóm thường hỗ trợ nhau: một nhà đưa, một nhà đón; anh chị lớn đi kèm em nhỏ; ông bà trông từ trước cổng.
Nếu con phải tự đi về và ở nhà một mình một lúc, dặn con báo ngay khi về tới nhà bằng điện thoại bàn, điện thoại của người quen hoặc tin nhắn. Hàng xóm tin cậy biết giờ con về cũng là một lớp an toàn.
Ông bà đưa đón cháu là cảnh rất quen ở vùng ven đô. Với ông bà đã lớn tuổi, nên để ý sức khoẻ, thị lực khi lái xe máy chở cháu qua đoạn đông; nếu thấy ông bà đã chậm phản xạ, sắp xếp người khác đưa đoạn trục chính, để ông bà đón ở đoạn đường làng gần nhà.
Với trẻ nhỏ chưa đủ tuổi tự đi, một số gia đình thuê người đưa đón theo tháng. Nên chọn người quen biết, có tham khảo của các phụ huynh khác, và thống nhất rõ giờ giấc, lộ trình, cách liên lạc.
Cổng trường giờ tan học: phụ huynh góp phần đỡ nghẽn
Cổng trường ở xã ven đô thường nằm trên trục chính hoặc đường liên ấp không rộng. Giờ tan học, xe phụ huynh đậu hai bên, có khi đậu tràn xuống lòng đường, cộng với học sinh đạp xe ra, xe tải đi ngang. Đây là một trong những điểm nguy hiểm nhất trên đường đi học của con, mà phần lớn do chính phụ huynh tạo ra.
Những việc phụ huynh có thể làm: đậu xe gọn sát lề, đúng chỗ trường bố trí; không đậu ở khúc cua, đầu hẻm hay ngay trước cổng; hẹn con ở một điểm cách cổng một đoạn để tránh dồn ứ; không quay đầu xe ngay trước cổng trường.
Với học sinh tự đạp xe về, dắt xe qua đoạn cổng trường đông, chỉ lên xe khi đã ra khỏi đám đông. Ban đại diện cha mẹ học sinh có thể cùng nhà trường đề nghị chính quyền bố trí người điều tiết giờ tan học, hoặc đề xuất gờ giảm tốc, biển báo khu vực trường học nếu chưa có.
Câu hỏi thường gặp
Mấy tuổi thì nên cho con tự đạp xe đi học?
Không có tuổi cố định; tuỳ khả năng của con và độ nguy hiểm của con đường. Nên chuyển dần: đi cùng con vài tuần, rồi đi sau quan sát, rồi cho đi đoạn ngắn, cuối cùng mới để con đi trọn đường một mình.
Học sinh đi xe đạp điện cần những gì?
Cha mẹ nên tìm hiểu quy định hiện hành về độ tuổi được điều khiển, đội nón bảo hiểm và loại xe. Về an toàn, xe phải có phanh, đèn, còi tốt, pin sạc đúng cách ở nơi thoáng, không sạc qua đêm cạnh chỗ ngủ.
Đường đến trường phải qua trục có xe tải, làm sao cho con an toàn?
Chọn chỗ băng qua có người điều tiết hoặc nhìn được xa hai phía, rút ngắn đoạn phải đi trên trục, dạy con tránh điểm mù xe tải và dừng chờ khi xe rẽ hoặc lùi. Nếu đoạn đó quá nguy hiểm, cân nhắc đưa con qua đoạn đó.
Mưa to lúc tan học, con nên làm gì?
Thống nhất trước với con: mưa quá to thì chờ ở trường hoặc ghé điểm an toàn quen, gọi về nhà, không cố đạp xe qua chỗ nước chảy mạnh hay đi sát mép mương. Cha mẹ nên đón con vào những ngày giông lớn.
Cha mẹ đi làm ca không đưa đón được thì sao?
Có thể phối hợp với các gia đình trong xóm đưa đón luân phiên, để anh chị lớn đi kèm em nhỏ, hoặc thuê người đưa đón quen biết. Dặn con báo ngay khi về tới nhà và để hàng xóm tin cậy biết giờ con về.
