Ở Xuân Thới Sơn, giờ tan ca không tạo ra những dòng kẹt dài kiểu nội đô, mà sinh ra nhiều điểm nghẽn ngắn và dồn dập: trước cổng xưởng, ở ngã ba nơi đường xưởng nhập ra trục chính, ở đầu hẻm dẫn vào các dãy trọ, và quanh chợ chiều. Mỗi điểm chỉ ùn vài chục phút, nhưng trong quãng đó xe máy, xe tải, xe đưa đón và người đi bộ trộn vào nhau trên mặt đường hẹp, rủi ro va chạm cao hơn hẳn giờ khác.
Đi an toàn giờ tan ca chủ yếu là ba việc: biết điểm nghẽn ở đâu để tránh hoặc đi chậm, không tranh đường với xe lớn, và đừng để sự mệt mỏi sau ca làm quyết định thay mình. Bài dưới viết cho cả người lao động lẫn người dân sống quanh xưởng, vì hai nhóm cùng dùng chung những đoạn đường đó mỗi ngày.
Vì sao giờ tan ca ở xã ven đô lại khác
Ở khu công nghiệp lớn, đường nội khu được thiết kế cho dòng xe đông. Ở Xuân Thới Sơn, phần lớn cơ sở sản xuất là xưởng vừa và nhỏ, kho bãi, cụm sản xuất xen trong khu dân cư; cụm công nghiệp Nhị Xuân được nhiều nguồn nhắc đến là một phần, còn lại là xưởng rải rác dọc trục chính và đường làng. Đường dẫn ra vào xưởng nhiều khi chính là đường bê tông trong ấp, làm cho xe máy và xe ba gác, không phải cho dòng xe đông cùng lúc.
Khi một xưởng có vài trăm người tan ca cùng giờ, toàn bộ số xe máy đó đổ ra một cổng, chạy qua một đoạn đường hẹp rồi mới tới trục chính. Nếu vài xưởng gần nhau tan cùng giờ, các dòng xe gặp nhau ở ngã ba. Cộng thêm xe tải vào bốc hàng cuối ngày, xe đưa đón học sinh, người đi chợ chiều, đoạn đường vài trăm mét có thể chật cứng trong ít phút.
Điểm khác nữa là người lao động phần lớn ở trọ ngay trong xã hoặc xã bên cạnh, quãng đi về ngắn. Đường ngắn tạo cảm giác không cần cẩn thận, nhiều người không đội nón bảo hiểm cài quai, chở ba, chạy hàng ngang nói chuyện. Phần lớn va chạm giờ tan ca xảy ra chính trong những quãng ngắn đó.
Những điểm hay nghẽn và cách xử lý
Bảng này mô tả kiểu điểm nghẽn, không chỉ đích danh địa điểm. Đi vài ngày, bạn sẽ nhận ra những điểm như vậy trên lộ trình của mình:
| Điểm nghẽn | Vì sao | Người đi xe nên làm gì |
|---|---|---|
| Cổng xưởng | Hàng trăm xe ra cùng lúc, bảo vệ điều tiết không xuể, xe tải chờ vào | Ra chậm vài phút, không chen; đi theo hướng bảo vệ chỉ dẫn |
| Ngã ba đường xưởng nhập trục chính | Dòng xe từ đường nhỏ nhập vào dòng xe lớn, không có đèn tín hiệu | Dừng hẳn, nhìn hai phía, nhập vào khi có khoảng trống; không lao ra theo xe phía trước |
| Đầu hẻm vào dãy trọ | Xe vào hẻm, xe ra mua đồ ăn, hàng rong đậu đầu hẻm | Giảm tốc từ xa, xi nhan sớm, không quay đầu ngay đầu hẻm |
| Chợ chiều, quán ăn ven đường | Người dừng mua đồ lấn ra lòng đường | Đậu gọn trên lề, không dừng giữa đường để mua |
| Cổng trường lúc tan học trùng tan ca | Phụ huynh đón con, học sinh ra đường | Đi chậm hẳn, nhường học sinh qua đường |
Những điểm nghẽn này có tính chu kỳ: cùng giờ, cùng chỗ mỗi ngày. Biết trước chu kỳ thì có thể lệch giờ, đổi lộ trình, hoặc ít nhất là chuẩn bị tinh thần đi chậm, thay vì bực bội rồi chen lấn.
Không phải ai cũng chọn được giờ về, nhưng nhiều người có thể lệch vài phút, và vài phút ở đây quan trọng. Dòng xe tan ca thường dồn trong một khoảng ngắn; ra sớm hơn hoặc trễ hơn khoảng đó một chút là đường đã thưa.
Đổi lộ trình cũng là một cách. Đường làng song song với trục chính có thể vắng hơn giờ tan ca, nhưng cũng hẹp hơn, nên chỉ dùng khi đã quen và trời còn sáng. Một số người chọn đi bộ hoặc đạp xe nếu nhà trọ gần, vừa đỡ kẹt vừa không phải lo chỗ để xe.
Một số xưởng đã cho các bộ phận tan ca lệch nhau, hoặc mở thêm cổng phụ cho xe máy. Nếu bạn là tổ trưởng, quản lý, góp ý để xưởng làm như vậy là việc có lợi cho chính công nhân của mình: ít chen lấn ở cổng thì ít va quẹt, ít người nghỉ làm vì té xe.
Với gia đình có người đón con giờ tan học trùng giờ tan ca, nhờ người khác trong nhà đón, hoặc thoả thuận với nhà trường, với các phụ huynh cùng xóm đón chung, giúp bớt một chiếc xe trên đoạn đường đông nhất.
Cho người lao động: ra khỏi cổng xưởng an toàn
Không vội trong năm phút đầu. Đợi dòng xe đầu tiên ra hết rồi mới ra, thời gian về nhà hầu như không đổi mà bớt chen lấn ở cổng. Nhiều người dùng năm phút đó để uống nước, thay áo, kiểm tra xe.
Đội nón bảo hiểm cài quai, dù nhà trọ chỉ cách vài trăm mét. Quãng ngắn không làm cú ngã nhẹ hơn. Chấn thương đầu trong va chạm tốc độ thấp vẫn có thể nặng.
Không chở ba, không chạy hàng ngang. Xe chở quá người khó giữ thăng bằng khi phải thắng gấp; chạy hàng ngang chiếm hết mặt đường hẹp, xe khác không có chỗ tránh.
Không dùng điện thoại khi đang chạy. Giờ tan ca là lúc nhiều người gọi điện hỏi nhau ăn gì, về đâu. Dừng hẳn bên lề rồi hãy nghe.
Coi chừng xe tải chờ ở cổng. Xe tải đậu chờ vào bốc hàng hay lùi, quay đầu đúng giờ tan ca. Không đi sát đuôi hay hông xe tải đang đậu.
Cho người dân sống quanh xưởng
Người ở gần xưởng nhiều khi khó chịu vì giờ tan ca làm nghẽn trước cửa nhà, xe đậu chắn cổng, tiếng ồn. Đây là chuyện có thật, và cách giải quyết bền hơn là nói chuyện với nhau thay vì để bực bội tích tụ.
Một số việc người dân có thể làm: sắp xếp việc ra vào nhà tránh khung giờ tan ca nếu được; giữ trẻ nhỏ trong sân vào khung giờ đó; khi thấy xe đậu chắn cổng thường xuyên, báo cho bảo vệ hoặc quản lý xưởng, đề nghị họ nhắc công nhân. Nếu tình trạng kéo dài, có thể phản ánh với ấp để làm việc chung với các cơ sở.
Về phía cơ sở sản xuất, những việc như bố trí người điều tiết ở cổng, cho các tổ tan ca lệch nhau vài phút, sắp xếp giờ xe tải vào bốc hàng tránh giờ tan ca, có chỗ để xe trong khuôn viên, đều giúp giảm nghẽn đáng kể. Nhiều chủ xưởng làm được khi được hàng xóm góp ý thẳng thắn và có thiện chí.
Xe đưa rước và xe khách đón công nhân dừng ở đâu
Một số doanh nghiệp đưa đón công nhân bằng xe khách hoặc xe hợp đồng. Giờ tan ca, những chiếc xe này đậu chờ dọc trục chính hoặc ở đầu đường vào xưởng, chiếm một phần mặt đường. Người lên xuống xe đông, có người băng qua đường để lên xe đậu phía bên kia.
Với người đi xe máy, đoạn có xe đưa rước đậu là đoạn phải đi chậm, vì người có thể bước ra từ đầu hoặc đuôi xe khách mà bạn không thấy. Không vượt sát hông xe khách đang đậu.
Với công nhân đi xe đưa rước, lên xuống ở phía lề, không băng ngang đầu xe; nếu điểm đón nằm phía bên kia đường, đi tới chỗ có người điều tiết hoặc chỗ nhìn rõ hai phía rồi mới qua. Đứng chờ xe trên lề, không đứng tràn xuống lòng đường.
Với doanh nghiệp, chọn điểm đón có chỗ đậu rộng, có đèn, không ngay ngã ba hay khúc cua, và nhắc tài xế không dừng đỗ chắn cổng nhà dân. Điểm đón hợp lý giúp cả công nhân lẫn hàng xóm đỡ khổ.
Sau ca làm, người mệt là người dễ té
Cuối ca, nhất là sau ca dài hoặc tăng ca, phản xạ chậm hơn, mắt mỏi, dễ mất tập trung. Nhiều người lái xe về theo quán tính, không nhớ mình đã đi qua đoạn nào. Đây là lúc dễ không thấy một chiếc xe tạt ra từ hẻm, một ổ gà mới, một con chó chạy ngang.
Những cách đơn giản giúp bớt rủi ro: rửa mặt, uống nước trước khi về; không ăn quá no hay uống rượu bia ở quán ven đường rồi lái xe; đi chậm hơn bình thường; nếu thấy quá mệt, nhờ người cùng phòng trọ chở hoặc đi bộ dắt xe một đoạn.
Với người làm ca đêm, ánh sáng buổi sớm khi về có thể làm chói mắt ở đoạn đường hướng đông. Kính râm và tấm che nắng trên nón giúp đỡ hơn. Người làm ca xoay nên ngủ đủ trong những ngày chuyển ca, vì đó là những ngày dễ buồn ngủ trên xe nhất.
Danh sách kiểm tra xe hằng tuần cho người đi ca
Xe máy của người lao động chạy hằng ngày qua đường bụi, đường đọng nước, nên hao nhanh. Một lần kiểm tra mất vài phút mỗi tuần:
- Đèn pha, đèn cốt, đèn hậu, đèn phanh, xi nhan đều sáng.
- Còi kêu rõ.
- Phanh trước, phanh sau ăn đều, không kêu rít, tay phanh không quá lỏng.
- Lốp đủ hơi, còn gai, không có vết nứt hay đinh cắm.
- Gương chiếu hậu đủ hai bên, chỉnh đúng tầm nhìn.
- Xích không quá chùng, không khô dầu.
- Nón bảo hiểm còn quai, khoá cài chắc, vỏ không nứt.
Thấy bất thường thì đưa xe đi sửa sớm, đừng đợi đến khi hỏng giữa đường lúc tan ca đêm.
Nhiều tiệm sửa xe nhỏ dọc trục chính và đầu hẻm trọ ở Xuân Thới Sơn mở từ sáng sớm vì khách chủ yếu là người đi ca. Hỏi người ở lâu trong dãy trọ tiệm nào làm kỹ, làm nhanh, và nhớ hỏi giá trước khi thay phụ tùng.
Khi có va chạm giờ tan ca
Va chạm giờ tan ca phần lớn là va quẹt nhẹ giữa xe máy với nhau, nhưng vì đông người, chuyện nhỏ dễ thành to. Việc đầu tiên là đưa người và xe vào lề để không gây nghẽn và tránh va chạm tiếp theo. Kiểm tra xem có ai bị thương không; có người bị thương thì gọi cấp cứu 115.
Không tụ tập đông đúc giữa đường, không để cãi vã leo thang. Nếu hai bên không tự thoả thuận được, hoặc có người bị thương, báo công an xã hoặc lực lượng chức năng để được giải quyết theo quy định. Chụp ảnh vị trí xe, biển số, vết va chạm trước khi dời xe nếu có thể.
Với công nhân, báo cho tổ trưởng hoặc bộ phận nhân sự khi va chạm xảy ra trên đường đi làm về, kể cả khi tưởng nhẹ. Vết thương nhỏ đôi khi nặng lên sau vài ngày, và việc báo sớm giúp hồ sơ được ghi nhận đầy đủ nếu cần sau này.
Người chứng kiến có thể giúp bằng cách điều tiết xe từ xa, gọi cấp cứu, và giữ bình tĩnh cho hai bên. Một người đứng ra nói "để xe vào lề đã" thường làm dịu được cả đám đông.
Câu hỏi thường gặp
Giờ tan ca ở Xuân Thới Sơn thường kẹt ở đâu?
Nghẽn thường xảy ra ở những điểm ngắn: trước cổng xưởng, ngã ba nơi đường xưởng nhập trục chính, đầu hẻm vào dãy trọ, quanh chợ chiều và cổng trường. Mỗi điểm ùn không lâu nhưng dồn dập, nên đi chậm và tránh chen lấn là quan trọng nhất.
Nhà gần xưởng, xe công nhân đậu chắn cổng thì làm sao?
Trước hết nói với bảo vệ hoặc quản lý xưởng để họ nhắc công nhân và bố trí chỗ để xe. Nếu tình trạng kéo dài, có thể phản ánh với ban điều hành ấp để làm việc chung với cơ sở, giữ thái độ góp ý xây dựng.
Nhà trọ gần xưởng có cần đội nón bảo hiểm không?
Có. Pháp luật yêu cầu đội nón bảo hiểm khi đi xe máy trên đường bộ bất kể quãng đường dài hay ngắn, và chấn thương đầu trong va chạm tốc độ thấp vẫn có thể nghiêm trọng. Cài quai đúng cách mỗi lần đi.
Tăng ca về khuya, buồn ngủ trên đường thì làm sao?
Dừng hẳn ở nơi sáng, có người, nghỉ vài phút, rửa mặt, uống nước. Nếu vẫn buồn ngủ, gọi người cùng phòng tới đón hoặc đi chung với đồng nghiệp. Không cố chạy tiếp, vì phần lớn tai nạn sau ca xảy ra khi người lái quá mệt.
Xưởng có thể làm gì để giảm kẹt giờ tan ca?
Cơ sở có thể bố trí người điều tiết ở cổng, cho các bộ phận tan ca lệch nhau vài phút, sắp xếp xe tải vào bốc hàng ngoài giờ tan ca và có chỗ để xe trong khuôn viên. Những việc này ít tốn kém mà giảm nghẽn rõ.
Có nên đi đường làng để tránh kẹt giờ tan ca?
Có thể, nếu bạn đã quen đường và trời còn sáng. Đường làng hẹp, có đoạn tối và sát mương, nên không hợp với người mới tới, người đang mệt sau ca dài hoặc khi trời mưa.
