Xuân Thới Sơn có địa hình cao ở phía đông và thấp dần về phía tây, nơi còn nhiều ruộng trũng, mương rạch. Khi mưa lớn, nhất là những trận mưa chiều kéo dài, một số đoạn đường thấp, đường ven ruộng và đường sát mương bị đọng nước. Phần lớn chỉ ngập ngắn rồi rút, nhưng trong lúc ngập, nước che mất ổ gà, mép đường, nắp cống; xe chết máy giữa dòng và người té xuống mương là hai rủi ro chính.
Bài này không liệt kê đích danh đoạn ngập, vì mức ngập thay đổi theo từng trận mưa, theo việc san lấp, làm cống mới. Thay vào đó, bài giúp bạn tự nhận ra dấu hiệu đoạn nguy hiểm, biết cách đưa xe qua nước khi bắt buộc, và chăm xe sau khi lội để không hư dồn về sau.
Nếu bạn đang chọn nhà, chọn phòng trọ và lo chuyện ngập trong nhà, đó là đề tài của mục đời sống; ở đây chỉ bàn chuyện đi lại.
Vì sao đường trong xã đọng nước
Thứ nhất là địa hình. Vùng phía tây Hóc Môn cũ, trong đó có phần lớn Xuân Thới Sơn, vốn là vùng ruộng trũng, nước mưa chảy về các mương rạch rồi ra kênh. Khi ruộng được san lấp thành nhà, xưởng, sân bãi, mặt đất bị phủ kín, nước không ngấm được mà chảy tràn ra đường.
Thứ hai là cống thoát nước. Nhiều đường bê tông trong ấp làm trước, hệ thống thoát nước làm sau hoặc chưa có; có đoạn cống nhỏ, bị rác, lá cây, đất cát từ công trình lấp. Mưa vừa thì kịp thoát, mưa to thì nước dồn lên mặt đường.
Thứ ba là cao độ không đồng đều. Đường làm từng đợt, nhà xây từng đợt; đoạn nào được nâng nền sau thì đẩy nước sang đoạn thấp hơn. Có đoạn trước kia không ngập, vài năm sau lại thành chỗ trũng vì xung quanh đã cao lên.
Thứ tư là thời điểm. Mưa trùng lúc mực nước kênh rạch cao, nước thoát chậm hơn. Mức độ ảnh hưởng của triều tới từng khu ở Xuân Thới Sơn là chuyện cần quan sát thực tế, không nên đoán theo các bài viết chung về ngập ở TP Hồ Chí Minh.
Dấu hiệu một đoạn ngập nguy hiểm
Không phải đoạn nước nào cũng đi qua được. Nên dừng lại, quay đầu hoặc chờ khi thấy một trong các dấu hiệu sau:
- Không nhìn thấy mép đường, không phân biệt được đâu là mặt đường, đâu là ruộng hay mương bên cạnh.
- Nước chảy thành dòng ngang qua mặt đường, nhất là gần cống, gần mương.
- Nước sâu tới mức ngập ống xả hoặc gần chạm yên xe khi xe phía trước đi qua.
- Nước đục ngầu, có rác nổi xoáy tròn, dấu hiệu có hố, cống hở bên dưới.
- Trời tối, không có đèn, không có người đi trước để nhìn theo.
- Có dây điện rơi, cột điện nghiêng, hoặc thấy tia lửa gần chỗ ngập.
Gặp dây điện rơi trong nước thì tuyệt đối tránh xa, báo ngay cho ngành điện và chính quyền địa phương. Chờ mười lăm, hai mươi phút cho nước rút thường an toàn hơn mọi mẹo vượt ngập.
Khi bắt buộc phải chạy xe máy qua đoạn ngập
Nếu đoạn ngập nông, nhìn rõ đường, có người đi trước qua được, có thể đi qua theo các bước:
- Quan sát người đi trước: họ đi theo vệt nào, nước tới đâu trên bánh xe, có bị chao không.
- Chọn đi giữa đường, nơi thường cao nhất; tránh mép đường và phía sát mương.
- Về số thấp với xe số, giữ ga đều và vừa phải để ống xả không hút nước; xe tay ga thì giữ ga đều, không nhả ga đột ngột.
- Không thắng gấp, không đổi hướng đột ngột giữa dòng nước.
- Giữ khoảng cách với xe phía trước, nhất là xe tải, vì sóng nước do xe lớn tạo ra có thể đẩy nước vào ống xả và làm xe chao.
- Qua khỏi đoạn ngập, bóp phanh nhẹ vài lần cho má phanh khô, kiểm tra phanh ăn lại bình thường trước khi tăng tốc.
Nếu nước sâu quá mức này, tắt máy, xuống dắt xe đi sát người khác hoặc quay lại. Xe chết máy giữa dòng thì đừng cố đề lại; dắt xe ra chỗ cao rồi mới xử lý.
Xe chết máy vì ngập: làm gì và không làm gì
Khi xe chết máy trong nước, phản xạ tự nhiên là đề lại ngay. Đó là việc nên tránh: nếu nước đã vào buồng đốt qua đường hút gió, đề máy có thể làm hư động cơ nặng hơn nhiều. Đẩy xe ra chỗ cao, khô, tắt khoá, chờ.
Nếu không rành máy móc, gọi tiệm sửa xe quen hoặc dắt xe tới tiệm. Ngày mưa ngập, các tiệm sửa xe ven trục chính thường đông, cứ kiên nhẫn chờ. Thợ sẽ kiểm tra lọc gió, xả nước trong buồng đốt, bugi, và với xe tay ga là hộp số, dây curoa.
Với xe điện, xe đạp điện, ngập nước là chuyện nguy hiểm hơn vì liên quan đến pin và mạch điện. Không cố chạy xe điện qua nước sâu; nếu xe đã ngập, không bật nguồn và không sạc cho đến khi được thợ có chuyên môn kiểm tra.
Những việc tự làm được: lau khô yên, ổ khoá, đèn; mở cốp lau nước đọng; phơi giấy tờ để trong cốp nếu bị ướt.
Chăm xe sau khi lội nước
Nhiều hư hỏng sau mùa mưa không đến ngay mà đến vài tuần sau. Bảng dưới gợi ý những phần nên được kiểm tra sau khi xe đi qua nước:
| Bộ phận | Vì sao cần kiểm tra | Dấu hiệu bất thường |
|---|---|---|
| Lọc gió | Nước, bùn có thể vào qua đường hút gió | Xe khó nổ, hụt hơi, ăn xăng hơn |
| Nhớt máy | Nước lẫn vào nhớt làm giảm bôi trơn | Nhớt đục như sữa |
| Phanh | Bùn cát bám má phanh, đĩa phanh | Phanh kêu, ăn không đều |
| Xích, nhông (xe số) | Nước rửa trôi dầu, bùn bám | Xích kêu, khô, gỉ |
| Hộp số, dây curoa (xe tay ga) | Nước vào bên trong hộp số | Xe ì, rung khi tăng tốc |
| Hệ thống điện, đèn | Nước vào giắc nối | Đèn chập chờn, còi yếu |
Mùa mưa nên thay nhớt sớm hơn bình thường và rửa xe sau những lần lội nước bẩn. Chi phí bảo dưỡng định kỳ thấp hơn nhiều so với sửa máy khi đã hư.
Người đi bộ, người già và trẻ em khi đường ngập
Người đi bộ qua đoạn ngập gặp rủi ro khác người đi xe: không nhìn thấy ổ gà, hố ga hở, mép đường, và có thể trượt chân trên lớp bùn dưới nước. Ở đường ven mương, một bước lệch ra ngoài mép là rơi xuống chỗ nước sâu.
Nếu phải lội, đi chậm, dò chân trước khi bước, đi ở giữa đường, bám theo người địa phương thuộc đường. Cầm một cây gậy để dò mặt đường phía trước là cách người lớn tuổi ở vùng trũng vẫn làm. Không đi chân trần qua nước bẩn nếu có thể tránh, vì có thể giẫm phải vật sắc và nước ngập thường lẫn rác, nước thải.
Trẻ em là nhóm cần được giữ chặt nhất. Trẻ thích nghịch nước ngập trên đường, nhưng chỉ cần một chỗ cống hở hay mương bên cạnh là đủ thành tai nạn. Dặn con không chơi ở chỗ nước chảy, không đứng gần mép mương khi mưa, và người lớn để mắt tới trẻ khi nước đang lên.
Sau khi lội nước bẩn, rửa chân tay bằng nước sạch, lau khô, để ý vết xước. Vết thương bị nhiễm bẩn có dấu hiệu sưng, đỏ, đau tăng hoặc sốt thì nên đi khám.
Thói quen mùa mưa: đi làm, đi học và giữ cống thông
Trận mưa lớn rơi vào giờ tan ca hoặc tan học là tình huống khó nhất: đường đông, nước lên, trời tối nhanh. Người đi làm có thể chờ ở xưởng thêm một lúc cho mưa ngớt; phụ huynh có thể thống nhất với trường cho con chờ tại trường đến khi có người đón. Một cuộc gọi báo người nhà "đợi mưa ngớt rồi về" giúp mọi người bớt lo và bớt liều.
Với người đi ca đêm, mưa lớn lúc nửa đêm và đường ngập lúc về sáng là tình huống hay gặp. Trước khi rời xưởng, hỏi người vừa đi qua đường đó, hoặc xem tin nhắn của nhóm trọ, để biết đoạn nào đang ngập mà chọn lối khác.
Với chủ xưởng, chủ dãy trọ, để ý xem lối ra vào của mình có làm nước dồn ra đường không, có rác, đất cát bị cuốn ra làm nghẹt cống không. Một khoảng sân bê tông kín, không có rãnh thoát, có thể biến đoạn đường trước cửa thành vũng nước sau mỗi trận mưa.
Với người lớn tuổi, những ngày mưa to nên hoãn việc không gấp như đi chợ xa, đi làm giấy tờ. Đường trơn, nước che mặt đường là lúc người già dễ té nhất.
Người ở lâu năm thường thuộc lòng những đoạn hay đọng nước gần nhà và chủ động tránh. Họ cũng biết rằng sau một trận mưa lớn, nước ở đường làng ven ruộng rút chậm hơn đường chính; đi làm buổi sáng sau đêm mưa to thì nên chọn trục chính.
Nhiều nhà để sẵn một bộ áo mưa trong cốp xe, một túi ni lông bọc điện thoại và giấy tờ. Học sinh đi học được dặn không đạp xe qua chỗ nước chảy mạnh, không đùa nghịch ở mép mương đầy nước. Đây là những chuyện người lớn tuổi nhắc đi nhắc lại, vì mỗi mùa mưa vùng ven đô vẫn có tai nạn đuối nước ở mương rạch.
Khi thấy cống bị rác, lá lấp làm nước không thoát, người trong xóm thường tự vớt dọn. Việc đó có ích, nhưng không nên mở nắp cống hay bước xuống mương lúc nước đang chảy mạnh. Đoạn đường ngập lâu ngày, cống hư thì phản ánh với ấp hoặc qua kênh tiếp nhận phản ánh của xã để được xử lý.
Chuẩn bị trước mùa mưa cho xe và người
Vài việc làm trong mùa khô, trước khi những trận mưa chiều bắt đầu, giúp mùa mưa đỡ vất vả hơn:
- Bảo dưỡng xe: thay nhớt, kiểm tra lọc gió, phanh, lốp, đèn, còi, gạt chắn bùn.
- Chuẩn bị áo mưa bộ sáng màu cho người lái và người ngồi sau, để sẵn trong cốp.
- Túi chống nước cho điện thoại, ví, giấy tờ xe.
- Ghi nhớ hoặc hỏi người địa phương những đoạn hay đọng nước trên lộ trình của mình, và một lộ trình thay thế cao ráo hơn.
- Lưu số tiệm sửa xe gần nhà và gần chỗ làm.
- Với gia đình có học sinh, thống nhất với con nơi chờ khi mưa to và cách liên lạc.
- Dọn rác, lá ở rãnh, miệng cống trước nhà để nước thoát nhanh hơn.
Mùa mưa ở TP Hồ Chí Minh thường kéo dài nhiều tháng, nên một lần chuẩn bị kỹ ở đầu mùa sẽ dùng được cho cả mùa. Những việc này nhỏ, nhưng người hay gặp chuyện giữa đường nhất thường là người chưa từng làm việc nào trong số đó.
Câu hỏi thường gặp
Đường ở Xuân Thới Sơn có hay ngập không?
Một số đoạn thấp, đường ven ruộng và sát mương, nhất là phía tây xã, có thể đọng nước khi mưa lớn. Phần lớn ngập ngắn rồi rút, mức độ thay đổi theo từng trận mưa và theo việc san lấp, làm cống. Quan sát thực tế và hỏi người địa phương là cách biết chắc nhất.
Xe máy chết máy giữa đường ngập có nên đề lại ngay không?
Không nên. Nếu nước đã vào động cơ, đề lại có thể làm hư nặng hơn. Đẩy xe ra chỗ cao, khô, tắt khoá, rồi nhờ thợ kiểm tra lọc gió, buồng đốt, bugi trước khi nổ máy lại.
Xe điện đi qua nước ngập có sao không?
Xe điện, xe đạp điện có pin và mạch điện nên ngập nước nguy hiểm hơn xe xăng. Tránh chạy qua nước sâu; nếu xe đã ngập, không bật nguồn, không sạc cho đến khi được thợ có chuyên môn kiểm tra.
Thấy dây điện rơi xuống chỗ nước ngập thì làm gì?
Tránh xa ngay, giữ người khác không lại gần, và báo cho ngành điện cùng chính quyền địa phương. Không tự kéo dây hay đi qua vũng nước gần đó, kể cả khi đang đi xe hoặc mang ủng.
Cống trước nhà bị nghẹt, nước ngập đường thì báo ai?
Bạn có thể báo trưởng ấp, tổ trưởng hoặc gửi phản ánh qua kênh tiếp nhận phản ánh của xã, kèm vị trí và ảnh. Có thể vớt rác trên miệng cống khi nước đã rút, nhưng không nên mở nắp cống hay xuống mương lúc nước chảy mạnh.
Sau khi lội nước có cần thay nhớt ngay không?
Nếu nước đã ngập sâu tới động cơ hoặc nhớt có màu đục như sữa, nên thay nhớt và kiểm tra lọc gió sớm. Lội nước nông thì có thể chờ đến lần bảo dưỡng gần nhất, nhưng mùa mưa nên thay nhớt sớm hơn bình thường.
