Ở Xuân Thới Sơn, phần lớn nhà ở, dãy trọ và vườn tược không nằm trên trục lớn mà nằm dọc những con đường bê tông nhỏ trong ấp. Loại đường này ít xe tải nhưng có rủi ro riêng: hẹp, quanh co, nhiều đoạn tối, sát mương nước, trẻ con chơi trước nhà, chó thả rông. Đi an toàn ở đây chủ yếu là đi chậm, có đèn, biết nhường và hiểu nếp của người trong xóm.
Bài dành cho người mới thuê trọ, người mới mua nhà trong hẻm, phụ huynh có con tự đi xe đạp, và cả người địa phương muốn nhắc nhau. Những điều dưới đây không mới, nhưng là những thứ người trong xóm thường chỉ học được sau một lần va quẹt.
Đường bê tông trong ấp được làm ra sao
Trong nhiều năm, các đường đất trong ấp ở vùng Hóc Môn được bê tông hoá dần, nhiều đoạn theo cách nhà nước và nhân dân cùng làm: người dân hiến một phần đất, góp công, góp tiền, nhà nước hỗ trợ vật tư hoặc kinh phí. Vì làm từng đoạn, từng đợt, mặt đường không đồng đều: có đoạn rộng đủ ô tô nhỏ, có đoạn chỉ hai xe máy tránh nhau vừa khít.
Lớp bê tông thường mỏng hơn đường lớn, đặt trên nền đất ruộng hoặc đất vườn san lấp. Khi xe tải nặng chở vật liệu xây nhà, xây xưởng đi vào, mặt đường dễ nứt, gãy mép, lún ở chỗ nền yếu. Đoạn sát mương nước có thể bị xói chân mà nhìn từ trên không thấy.
Hiểu như vậy để thấy vì sao người trong xóm hay khó chịu khi xe quá tải chạy vào hẻm: con đường đó là công sức chung, hư rồi thì sửa rất chậm.
Cũng vì làm từng đợt mà cao độ mặt đường không đều. Có nhà nằm thấp hơn mặt đường mới đổ, nước mưa tràn vào sân; có nhà cao hơn, phải làm dốc dắt xe chiếm cả lề. Những bậc, dốc tự làm trước cổng là chỗ dễ vấp, dễ trượt bánh xe vào ban đêm, người đi đường nên để ý.
Rủi ro riêng của đường trong ấp
Khúc cua khuất. Hàng rào, bụi tre, tường nhà sát đường che tầm nhìn. Xe ngược chiều xuất hiện bất ngờ, nhất là khi cả hai cùng đi giữa đường.
Ra vào từ cổng nhà, cổng trọ. Người dắt xe ra, trẻ con chạy ra đường, xe lùi khỏi sân. Ở dãy trọ, giờ tan ca có hàng chục xe ra vào cùng lúc.
Mép đường sát mương. Không có lan can, mép bê tông có thể vỡ. Ban đêm hoặc khi tránh xe, bánh trượt xuống mép là té xuống mương.
Chó thả rông. Nhiều nhà nuôi chó giữ vườn, thả ra đường. Chó đuổi theo xe máy làm người lái giật mình, tăng ga hoặc thắng gấp.
Đồ phơi, vật liệu để trên đường. Lúa, nông sản phơi, cát đá xây nhà đổ tạm, cây kiểng bày bán lấn ra mặt đường, nhất là ở đoạn đường rộng hơn một chút.
Thiếu đèn. Đèn đường trong ấp không phủ hết; nhiều đoạn chỉ có ánh đèn hắt ra từ nhà dân, tắt khi nhà đi ngủ.
Đi ban đêm trong ấp
Ban đêm là lúc đường trong ấp khác hẳn ban ngày. Đoạn quen cũng có thể thành lạ khi không còn đèn từ nhà dân, khi có xe đậu bên đường hay vật liệu mới đổ. Hãy bật đèn pha ở đoạn vắng, chuyển đèn cốt khi gặp xe ngược chiều để không làm chói mắt người kia trên đường hẹp.
Giữ tốc độ đủ chậm để dừng được trong phạm vi đèn chiếu. Ở đường trong ấp, tốc độ an toàn thấp hơn nhiều so với cảm giác "đường vắng chạy được". Nhấn còi ngắn trước khúc cua khuất là thói quen tốt, nhưng về khuya thì dùng đèn nháy thay còi để khỏi làm phiền hàng xóm.
Người về muộn sau ca đêm nên chọn một lộ trình cố định, quen từng ổ gà, từng chỗ có chó, và báo người cùng phòng trọ giờ về. Nếu thấy nhóm người tụ tập bất thường trên đoạn vắng, quay xe ra đường lớn và báo cho công an xã hoặc người quản lý dãy trọ.
Nếp nhường đường trong xóm
Không ai ghi thành văn bản, nhưng người trong xóm thường đi theo những nếp sau, và người mới làm theo sẽ được quý hơn:
- Xe đi vào chỗ hẹp sau nhường xe đã vào trước; xe không chở hàng nhường xe đang chở nặng.
- Gặp người dắt xe, đẩy xe ba gác, xe rùa chở vật liệu thì dừng chờ, không cố lách.
- Đi ngang trước nhà có trẻ nhỏ, người già ngồi trước cửa thì giảm hẳn tốc độ.
- Không nẹt pô, không rồ ga trong hẻm, nhất là buổi trưa và tối khuya.
- Không đậu xe chắn cổng nhà người khác, không đậu xe giữa đường để nói chuyện.
- Khi chở vật liệu xây nhà vào hẻm, báo trước hàng xóm, dọn sạch đất cát rơi vãi sau khi xong.
Những nếp này nghe nhỏ, nhưng trong xóm, ai không giữ thì chuyện lan rất nhanh. Với người thuê trọ, giữ được quan hệ tốt với hàng xóm cũng là giữ an toàn cho chính mình khi có việc cần giúp.
Trẻ em và đường trong ấp
Trẻ em ở vùng ven đô lớn lên với đường trong ấp như một phần của nhà mình: đi bộ sang nhà bà, đạp xe đi mua đồ, chơi với bạn hàng xóm. Đó là một điều quý mà trẻ ở phố ít có, và không cần phải cấm hẳn. Việc của người lớn là làm cho khoảng không gian chung đó an toàn hơn.
Đường bê tông trước nhà thường là sân chơi của trẻ em trong xóm: đạp xe, đá bóng, chạy nhảy. Người lớn quen nghĩ hẻm nhỏ ít xe nên an toàn, nhưng chính vì vậy mà người lái xe máy, xe ba gác không đề phòng, còn trẻ thì không quan sát.
Phụ huynh có thể làm vài việc đơn giản: dặn con không chơi ở khúc cua và gần mép mương; cho trẻ nhỏ chơi trong sân thay vì ngoài đường vào giờ tan ca; dạy con dừng lại nhìn hai phía trước khi chạy từ cổng ra; với trẻ lớn đi xe đạp, lắp đèn và chuông, không đi hàng hai hàng ba.
Người lái xe đi trong ấp cũng nên tự coi mỗi khoảng sân trước nhà là chỗ có thể có trẻ con lao ra. Chậm vài giây không làm ai trễ việc.
Ở những xóm có nhiều dãy trọ, trẻ em của các gia đình thuê trọ thường chơi chung ngoài lối đi vì phòng chật. Chủ trọ có thể chừa một khoảng sân nhỏ trong khuôn viên làm chỗ chơi, hoặc đặt vật chắn mềm ở cổng để trẻ không chạy thẳng ra đường. Những chuyện này không tốn bao nhiêu nhưng giảm rủi ro đáng kể.
Xe ba gác, xe rùa, máy làm vườn và người đi bộ buổi sớm
Đường trong ấp không chỉ có xe máy. Buổi sáng, người làm vườn đẩy xe rùa chở phân, chở chậu; xe ba gác máy chở rau, chở cây kiểng ra mối; người già đi bộ tập thể dục; học sinh đi xe đạp tới trường. Tất cả cùng dùng một mặt đường chỉ rộng vừa đủ hai làn xe máy.
Xe ba gác máy, xe tự chế chở hàng thường chạy chậm, khó tránh, phanh yếu khi chở nặng, và người lái phải nhìn hàng nhiều hơn nhìn đường. Khi gặp loại xe này đi ngược chiều ở chỗ hẹp, bạn nên dừng sát lề chờ họ qua; khi đi sau, chỉ vượt ở đoạn thẳng, nhìn rõ phía trước, và bấm còi ngắn để họ biết.
Người đi bộ buổi sáng sớm và buổi tối thường mặc đồ tối màu, đi giữa đường vì mép đường lồi lõm. Người lái xe nên coi khung giờ tập thể dục là lúc phải đi chậm; người đi bộ thì mặc áo sáng màu hoặc có dải phản quang, đi một hàng sát một bên, và cầm đèn pin nhỏ khi trời còn tối.
Máy cày nhỏ, máy xới đất đôi khi chạy trên đường ấp để ra ruộng. Chúng ồn, chậm, có lưỡi xới nhô ra phía sau; giữ khoảng cách và không vượt sát.
Khi đường hư, ngập hay có chướng ngại
Đường bê tông trong ấp hư thì việc sửa thường đi qua tổ dân cư, ban điều hành ấp rồi đến xã. Khi thấy đoạn đường nứt sâu, sụt mép, nắp cống vỡ hay cây ngã chắn lối, có thể báo trưởng ấp, tổ trưởng hoặc gửi phản ánh qua kênh tiếp nhận phản ánh chính thức của xã, kèm vị trí và ảnh chụp.
Trong lúc chờ sửa, người trong xóm thường tự cắm cọc, buộc dây, đặt vật cảnh báo cho người đi đêm. Đó là việc tốt, miễn là vật cảnh báo dễ thấy và không tự tạo thêm chướng ngại.
Sau mưa lớn, đoạn đường thấp trong ấp có thể đọng nước, che mất ổ gà và mép đường. Đi qua đoạn đó, giữ xe ở giữa đường, chạy chậm đều, theo vệt người đi trước. Nếu nước chảy mạnh qua mặt đường gần mương, chờ nước rút thay vì liều đi qua.
Nếu nhà bạn sắp xây, sửa, cần đổ vật liệu tạm ra đường, xếp gọn một bên, có đèn cảnh báo ban đêm, và dọn sớm. Chuyện đổ cát đá chắn hẻm nhiều ngày là nguồn gốc của không ít mâu thuẫn trong xóm.
Đèn đường trong ấp: xin thêm, tự lắp và giữ gìn
Thiếu đèn là than phiền phổ biến nhất về đường trong ấp. Đèn đường do nhà nước đầu tư thường đi theo kế hoạch của xã, ưu tiên trục chính, đường đông dân. Những đoạn hẻm sâu, đường mới mở qua vườn thì đến sau. Muốn có đèn sớm hơn, người dân trong tổ có thể cùng làm đề xuất gửi qua ấp lên xã, nêu đoạn nào, dài khoảng bao nhiêu căn nhà, vì sao cần.
Ở nhiều nơi, người dân tự góp tiền lắp đèn trước cửa hoặc dọc một đoạn hẻm, câu điện từ nhà dân. Cách này nhanh, nhưng cần làm đúng an toàn điện: dây đi trên cao, có ống bảo vệ, có thiết bị đóng cắt chống giật, không treo dây qua cây ướt. Nên nhờ thợ điện có nghề làm, và thống nhất trong tổ ai trả tiền điện, ai thay bóng khi hư.
Đèn hư, bóng cháy trên đường đã có hệ thống chiếu sáng công cộng thì báo cho ấp hoặc qua kênh phản ánh của xã, nêu vị trí cột đèn gần nhà nào. Báo sớm giúp đơn vị quản lý thay kịp trước những đêm mưa.
Với dãy trọ, chủ trọ lắp đèn ở cổng và lối đi chung là việc nên làm, vừa an toàn cho người thuê về khuya, vừa giảm trộm cắp xe. Đèn cảm biến chuyển động là lựa chọn tiết kiệm điện cho những đoạn ít người qua lại.
Câu hỏi thường gặp
Đường bê tông trong ấp có cấm xe tải không?
Tuỳ đoạn đường và quy định của địa phương; một số đường nhỏ có biển hạn chế tải trọng hoặc chiều rộng xe. Dù không có biển, xe quá tải đi vào đường bê tông mỏng dễ làm hư mặt đường; nên hỏi ấp, xã trước khi cho xe nặng vào.
Bị chó đuổi khi đi xe máy trong hẻm thì làm sao?
Giữ bình tĩnh, giữ tốc độ đều, không thắng gấp hay tăng ga đột ngột vì dễ té. Nếu một đoạn thường xuyên có chó dữ thả rông, nên gặp chủ nhà nói chuyện hoặc báo trưởng ấp để nhắc nhở việc nuôi chó đúng quy định.
Ai lo sửa đường bê tông trong ấp?
Việc duy tu thường đi qua ấp và xã; có công trình làm theo cách nhà nước và nhân dân cùng làm. Khi thấy hư hỏng, báo trưởng ấp, tổ trưởng hoặc phản ánh qua kênh chính thức của xã, kèm vị trí và ảnh.
Có nên cho trẻ đi xe đạp một mình trong ấp không?
Tuỳ tuổi và độ quen đường của trẻ. Nếu cho đi, hãy đi cùng vài lần để chỉ những chỗ nguy hiểm như khúc cua, mép mương, cổng dãy trọ, lắp đèn và chuông, dặn không đi vào giờ tan ca và khi trời tối.
Hàng xóm đổ vật liệu xây nhà chắn đường nhiều ngày thì làm sao?
Trước tiên nói chuyện nhẹ nhàng với chủ nhà hoặc thợ để họ dọn gọn một bên và có đèn cảnh báo ban đêm. Nếu không được, báo trưởng ấp hoặc tổ dân cư để hoà giải; chỉ phản ánh lên xã khi cần thiết.
