Kinh doanh vật liệu xây dựng ở Xuân Thới Sơn sống nhờ nhịp xây nhà của khu dân cư mới và việc sửa nhà của dân trong ấp; ba thứ quyết định một cửa hàng có bền hay không là bãi chứa đúng chỗ, cách giao hàng vào được những con hẻm nhỏ, và kỷ luật công nợ với thầu thợ. Thêm vào đó là bụi, tiếng xe và chuyện lấn lòng đường — nguồn phản ánh phổ biến nhất với các bãi vật liệu gần nhà dân.
Bài viết dành cho người đang có hoặc định mở cửa hàng vật liệu ở xã, và cả người xây nhà muốn hiểu cách cửa hàng vận hành để mua cho đúng. Bài không nêu giá vật liệu, không khen chê cửa hàng nào; giấy tờ đăng ký kinh doanh, thuế ở mức chung của vùng xem bài riêng của Hóc Môn.
Ai mua vật liệu ở xã và mua theo nhịp nào
Khách của một cửa hàng vật liệu ở Xuân Thới Sơn thường gồm ba nhóm. Nhóm thứ nhất là thầu xây nhà dân ở các khu dân cư mới phía tây xã, mua số lượng lớn, mua theo tiến độ công trình, thường xin công nợ. Nhóm thứ hai là gia đình trong ấp sửa nhà, nâng nền, làm tường rào, đổ sân — mua nhỏ lẻ, trả tiền ngay, cần giao tận nhà. Nhóm thứ ba là chủ xưởng, chủ trọ sửa chữa, cơi nới, mua theo đợt.
Nhịp mua theo mùa rất rõ: mùa khô là mùa xây dựng, cuối năm âm lịch nhiều nhà gấp hoàn thiện cho kịp Tết; mùa mưa chậm lại, nhưng lại có những đơn sửa chữa sau ngập, nâng nền, chống thấm. Cửa hàng nắm được nhịp này để trữ hàng và chuẩn bị xe, người cho mùa cao điểm.
Một đặc điểm của vùng ven đô là khách hàng hỏi giá rất kỹ và so nhiều nơi, nhưng khi đã tin thì gắn bó lâu, giới thiệu cho cả xóm. Uy tín về cân đo đủ, giao đúng hẹn, hàng đúng loại có giá trị hơn mọi chương trình khuyến mãi.
Một nhóm khách ít được để ý là người đi thuê nhà, chủ trọ cần sửa nhanh: thay một cái bồn cầu, vài mét ống nước, một thùng sơn. Họ mua ít nhưng mua thường xuyên, cần người tư vấn đúng loại và giao trong ngày. Cửa hàng phục vụ tốt nhóm này có dòng tiền đều quanh năm, kể cả mùa mưa.
Chọn và làm bãi chứa
Bãi chứa là tài sản lớn nhất và cũng là nguồn rủi ro lớn nhất của cửa hàng vật liệu. Khi chọn và làm bãi:
- Kiểm mục đích sử dụng đất của bãi theo giấy tờ và hỏi cơ quan có thẩm quyền xem có được dùng làm nơi kinh doanh, tập kết vật liệu không.
- Chọn chỗ xe tải lớn vào được để nhận hàng từ nguồn, và có lối ra cho xe nhỏ đi giao.
- Làm nền bãi cao, có rãnh thoát nước; ở vùng trũng phía tây xã, cát và xi măng ngập nước là mất hàng.
- Có mái che hoặc kho kín cho xi măng, sắt thép; bạt che cho cát, đá khi có gió và mưa.
- Có tường hoặc hàng rào bao quanh, che chắn phía giáp nhà dân để hạn chế bụi.
- Bố trí chỗ để xe giao hàng trong bãi, không đậu ra lòng đường.
Một bãi làm đúng ngay từ đầu tốn hơn, nhưng giảm hao hụt hàng, giảm phản ánh của hàng xóm, và giảm nguy cơ bị yêu cầu dọn đi.
Giao hàng vào hẻm nhỏ và đường làng
Nhiều công trình trong xã nằm trong hẻm chỉ vừa xe máy hoặc xe ba gác, đường làng có đoạn cầu nhỏ, có đoạn đất mềm mùa mưa. Cửa hàng nào giải được bài toán giao hàng vào những chỗ này sẽ có lợi thế lớn.
Cách thường thấy là có cả xe tải nhỏ và xe ba gác, xe tải giao tới đầu hẻm, ba gác trung chuyển vào trong. Phải thoả thuận trước với khách: giao tới đâu, ai bốc vào công trình, tính thêm tiền trung chuyển thế nào. Không nói trước, đến lúc giao là cãi nhau.
Đổ cát, đá xuống hẻm để chuyển dần là chuyện quen ở nhiều nơi, nhưng làm chắn lối đi, cát trôi vào cống khi mưa, gây bực bội cho cả hẻm. Hướng dẫn khách xin phép, đổ gọn một bên, che bạt, dọn sạch trong ngày. Xe giao hàng chạy chậm trong khu dân cư, nhất là giờ đi học, tan ca.
Với các trục có giờ cấm tải, cửa hàng phải sắp lịch giao cho phù hợp; vi phạm không chỉ bị phạt mà còn ảnh hưởng hình ảnh của cửa hàng trong mắt người dân.
Công nợ với thầu thợ: nơi lời biến thành lỗ
Bán vật liệu cho thầu xây dựng gần như luôn có công nợ: thầu lấy hàng theo tiến độ, chủ nhà trả tiền cho thầu theo đợt, thầu mới trả cho cửa hàng. Khi một mắt xích chậm — chủ nhà chậm trả, thầu ôm nhiều công trình — cửa hàng là người cuối cùng nhận tiền.
Rủi ro lớn nhất là thầu bỏ công trình hoặc mất khả năng trả, để lại khoản nợ lớn. Ở xã, nhiều thầu là đội thợ nhỏ, không có tài sản bảo đảm; khoản nợ đó thường khó đòi.
Những cách giữ công nợ trong tầm kiểm soát: đặt hạn mức nợ cho từng thầu theo lịch sử thanh toán; ghi rõ từng lần giao hàng với chữ ký người nhận tại công trình; đối chiếu công nợ hằng tháng bằng văn bản hoặc tin nhắn; với công trình lớn, đề nghị chủ nhà cùng xác nhận đơn hàng, hoặc thanh toán một phần trực tiếp cho cửa hàng. Khi thầu bắt đầu trả chậm hơn thường lệ, giảm giao hàng ngay chứ đừng chờ nợ chồng lên.
Hàng hoá, nguồn gốc và hoá đơn
Hàng có nguồn gốc rõ. Xi măng, sắt thép, gạch, ống nước, dây điện nên nhập từ nhà phân phối có giấy tờ, đúng tiêu chuẩn, quy chuẩn áp dụng. Bán hàng kém chất lượng không chỉ mất khách mà có thể ảnh hưởng an toàn công trình.
Cân, đo đủ. Cát, đá bán theo khối hay theo xe phải có cách đo rõ ràng, khách được kiểm. Tranh cãi về khối lượng là chuyện mất khách nhanh nhất.
Hoá đơn. Khách là doanh nghiệp, thầu có hợp đồng cần hoá đơn; hộ kinh doanh và doanh nghiệp bán vật liệu thực hiện hoá đơn theo quy định hiện hành về hoá đơn điện tử.
Hàng tồn và hao hụt. Xi măng để lâu bị vón cục, sắt để ngoài trời bị rỉ, cát bị trôi khi mưa. Quay vòng hàng nhanh, nhập vừa đủ, theo dõi hao hụt hằng tháng.
Đổi trả. Nói rõ chính sách đổi trả với hàng thừa sau công trình. Cho đổi trả hợp lý giúp khách tin tưởng mua đủ, không sợ dư; hàng nhận lại phải còn nguyên bao, nguyên đai để bán tiếp được.
Bụi, tiếng ồn và lòng đường: giữ hoà khí với hàng xóm
Bãi vật liệu nằm cạnh nhà dân là nguồn phản ánh thường gặp: bụi cát, bụi xi măng bay vào nhà, tiếng xe bốc dỡ từ sáng sớm, xe đậu lấn đường. Khi khu dân cư quanh bãi dày lên, những phản ánh này có thể dẫn tới kiểm tra, xử phạt, thậm chí yêu cầu di dời.
Những việc cửa hàng nên làm thường xuyên: tưới nước cho bãi cát, đá vào ngày nắng gió; che bạt; xây tường chắn phía giáp nhà dân; bốc dỡ trong giờ hợp lý; rửa bánh xe hoặc quét đường trước bãi để không kéo bùn đất ra đường; không bày hàng, đậu xe trên vỉa hè, lòng đường.
Mỗi dịp Tết, giúp hàng xóm vài bao cát, xe đá sửa sân, hay đơn giản là quét sạch đoạn đường trước bãi, là cách nhiều chủ cửa hàng ở xã giữ được quan hệ tốt suốt nhiều năm.
Nếu đã có phản ánh, đừng cãi tay đôi. Mời người phản ánh tới xem bãi, hỏi cụ thể điều gì làm họ khó chịu nhất, hứa một việc làm được ngay và làm thật. Khi việc tới mức có cán bộ địa phương kiểm tra, một cửa hàng đã có bằng chứng che chắn, tưới nước, giờ bốc dỡ hợp lý sẽ ở thế tốt hơn hẳn cửa hàng chỉ biết chối.
Mở cửa hàng mới khi khu đã có nhiều cửa hàng
Dọc các trục chính của xã đã có không ít cửa hàng vật liệu. Người mở cửa hàng mới thường không thắng được bằng giá, vì cửa hàng lâu năm đã có nguồn hàng ổn định và khách quen. Cách đứng được thường là chọn đúng chỗ và đúng nhóm khách.
Về chỗ, cửa hàng gần các khu dân cư mới đang xây, nơi xe từ trục chính vào xa, có lợi thế giao nhanh, giao lẻ. Về nhóm khách, có cửa hàng chọn phục vụ thầu nhỏ và gia đình tự sửa nhà bằng cách giao nhanh trong ngày, nhận đơn qua điện thoại, tư vấn số lượng cho người không rành; có cửa hàng tập trung vào một nhóm hàng như điện nước, sơn, chống thấm, thiết bị vệ sinh thay vì bán đủ thứ.
Trước khi mở, đi một vòng các khu đang xây trong bán kính vài cây số, đếm công trình đang làm, hỏi thợ họ hay lấy hàng ở đâu và chưa hài lòng chỗ nào. Những câu trả lời đó chỉ ra khoảng trống thật hơn mọi phỏng đoán. Có thể tra danh bạ doanh nghiệp để biết các cơ sở đã đăng ký trên địa bàn, nhưng nhớ rằng nhiều cửa hàng là hộ kinh doanh không có trong danh sách.
An toàn cho người bốc xếp và xe giao hàng
Bốc xếp vật liệu là công việc nặng và có nhiều rủi ro: bao xi măng rơi, sắt thép trượt khi bốc lên xe, gạch đổ khi chồng quá cao, xe ba gác chở quá tải lật ở đường làng. Ở cửa hàng nhỏ, người bốc xếp thường là lao động thời vụ, ít được hướng dẫn.
Những việc chủ cửa hàng nên làm: chồng hàng đúng cách, không quá cao; có găng tay, giày bảo hộ cho người bốc xếp; dùng dây chằng chắc chắn khi chở sắt thép dài, không để thép chìa ra ngoài thùng xe quá giới hạn cho phép; không chở quá tải trọng của xe. Với xe ba gác và xe nhỏ đi đường làng, chọn tuyến tránh đoạn đường hẹp ven mương, cầu nhỏ.
Người lao động nên được ký hợp đồng và tham gia bảo hiểm theo quy định. Khi có tai nạn, ngoài trách nhiệm với người bị nạn, cửa hàng còn có thể phải dừng hoạt động để điều tra. Một quy trình an toàn đơn giản, được nhắc thường xuyên, là khoản đầu tư rẻ nhất mà cửa hàng có thể làm.
Câu hỏi thường gặp
Mở cửa hàng vật liệu xây dựng ở xã cần những giấy tờ gì?
Thường cần đăng ký kinh doanh phù hợp, đăng ký thuế và hoá đơn, đáp ứng yêu cầu về địa điểm, phòng cháy, môi trường tuỳ quy mô. Quy định cụ thể có thể thay đổi; hãy hỏi bộ phận tiếp nhận của xã và cơ quan chuyên ngành trước khi đầu tư bãi.
Có nên bán chịu cho thầu mới quen?
Nên bắt đầu với thanh toán ngay hoặc hạn mức rất nhỏ, sau vài công trình trả đúng hẹn mới tăng dần. Hỏi các cửa hàng, thợ khác về uy tín của thầu đó. Bán chịu lớn cho người chưa có lịch sử là cách nhanh nhất để mất vốn.
Đổ cát đá trước nhà khách trong hẻm có bị phạt không?
Tập kết vật liệu lấn chiếm lòng đường, gây cản trở giao thông, mất vệ sinh có thể bị xử lý theo quy định. Hướng dẫn khách xin phép và tập kết gọn, che chắn, dọn trong ngày; cửa hàng cũng nên chia nhỏ chuyến giao để hạn chế việc đổ ra đường.
Mùa mưa ở xã ảnh hưởng thế nào tới cửa hàng vật liệu?
Công trình xây mới chậm lại, nhưng sửa chữa, chống thấm, nâng nền sau ngập tăng lên. Bãi ở vùng trũng phải chống ngập để không mất hàng. Cửa hàng có thể điều chỉnh mặt hàng theo mùa thay vì chỉ chờ mùa khô.
Người xây nhà nên chọn cửa hàng vật liệu thế nào?
Hỏi hàng xóm đã xây, xem bãi có gọn gàng, hàng có nguồn gốc, cân đo rõ ràng không, giao hàng có đúng hẹn không. Có thể tra danh bạ doanh nghiệp để biết các cơ sở trên địa bàn, nhưng nên tự đến xem và so sánh.
Có nên vừa bán vật liệu vừa nhận thầu xây?
Nhiều cơ sở ở xã làm cả hai để tận dụng khách. Cách này tăng doanh thu nhưng cũng dồn rủi ro: công trình chậm thanh toán ảnh hưởng luôn tiền nhập hàng. Nếu làm, nên tách sổ sách hai mảng để thấy rõ mảng nào thật sự có lời.
