Ở Xuân Thới Sơn, ăn khuya chủ yếu diễn ra ở những quán nhỏ dọc các trục đường lớn và gần cổng xưởng: cháo, hủ tiếu, bánh canh, cơm chiên, bánh mì, ốc, lẩu nhỏ, mở từ tối tới gần nửa đêm hoặc khuya hơn. Khách là người tan ca tối, tài xế xe tải, thợ làm công trình, thanh niên trong xóm.
Bài này giải thích nên ăn gì vào giờ khuya cho đỡ hại sức khoẻ, chọn chỗ ngồi thế nào khi quán nằm sát đường xe tải, và những điều cần nhớ khi chạy xe về trên đường tối ven đô. Bài không giới thiệu quán cụ thể và không nêu giá.
Ai ăn khuya, và vì sao quán khuya mọc ven lộ
Ở một xã có nhiều xưởng làm ca, giờ tan ca tối và ca đêm sinh ra một nhóm khách riêng. Người tan ca lúc mười giờ, mười một giờ đêm đói bụng, phòng trọ không có gì ăn, chợ đã tan. Tài xế chạy hàng từ các tỉnh phía tây về thành phố dừng nghỉ, ăn tô hủ tiếu trước khi chạy tiếp. Thợ công trình làm tăng ca, nhóm thanh niên đá bóng xong cũng ghé.
Quán khuya vì vậy mọc theo hai trục: dọc các đường lớn có xe tải, xe khách qua lại, và ở các ngã ba dẫn vào khu xưởng, khu trọ. Mặt bằng thường là vỉa hè trước một căn nhà, mái hiên, hoặc khoảng đất trống có dựng dù, bàn ghế nhựa thấp.
Ở xóm nhà gốc phía trong, gần như không có quán khuya; người ta ngủ sớm. Ranh giới đó cho thấy rõ hai nhịp sống của xã: phía ngoài lộ thức tới khuya, phía trong tắt đèn từ chín, mười giờ.
Mỗi nhóm khách có kiểu ăn riêng. Người tan ca ăn nhanh một tô rồi về ngủ; tài xế ăn chắc bụng, uống ly trà đá, ngồi nghỉ lưng một lúc; nhóm thanh niên gọi nhiều món, ngồi lâu, nói chuyện to. Chủ quán khuya tinh ý thường xếp bàn cho từng nhóm khách khác nhau để ai cũng thoải mái.
Món khuya thường gặp và mức "nặng bụng"
Ăn khuya nhiều dầu mỡ, nhiều đạm rồi đi ngủ ngay dễ đầy bụng, khó ngủ. Bảng dưới đây là nhận xét chung, không phải lời khuyên dinh dưỡng cá nhân.
| Món | Nặng bụng | Hợp với | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Cháo trắng, cháo cá, cháo gà | Nhẹ | Người sắp đi ngủ, mới ốm | Ăn nóng, ít dầu hành phi |
| Hủ tiếu, bánh canh, bún nước | Vừa | Người tan ca đói, còn thời gian trước khi ngủ | Bớt mỡ, bớt bánh |
| Bánh mì, xôi | Vừa | Ăn nhanh, mang về | Không nên ăn quá no |
| Cơm chiên, mì xào | Nặng | Người còn làm tiếp ca đêm | Nhiều dầu, khó tiêu |
| Ốc, lẩu, đồ nướng kèm bia | Nặng | Gặp bạn bè cuối tuần | Rượu bia và lái xe là nguy hiểm nhất |
Nguyên tắc dễ nhớ: tan ca về ngủ ngay thì chọn món nước, nhẹ, ăn vừa đủ; còn làm tiếp hoặc phải lái xe đường dài thì cần đủ no nhưng tránh rượu bia tuyệt đối.
Ăn khuya có hại không và ăn sao cho đỡ hại
Ăn khuya bản thân nó không phải là sai, nhất là với người làm ca. Người tan ca lúc mười, mười một giờ đêm mà nhịn đói đi ngủ thì dễ mất ngủ, sáng dậy mệt, rồi ăn bù quá nhiều. Vấn đề nằm ở chỗ ăn gì, ăn bao nhiêu, ăn xong bao lâu thì ngủ.
Món nhiều dầu mỡ, nhiều đạm, cay nóng, ăn no căng rồi nằm ngay dễ gây ợ chua, đầy bụng, khó ngủ. Lâu ngày, thói quen ăn khuya nặng kết hợp ít vận động góp phần làm tăng cân, rối loạn tiêu hoá. Người có bệnh dạ dày, trào ngược nên đặc biệt lưu ý và hỏi bác sĩ về chế độ ăn hợp với lịch làm ca của mình.
Mấy cách đỡ hại: ăn vừa phải, chọn món nước, bớt mỡ hành; ăn xong ngồi nghỉ, tắm rửa, khoảng một giờ sau mới ngủ nếu được; uống nước lọc, tránh cà phê, trà đậm, nước tăng lực sau giờ tan ca. Người làm ca đêm cố định nên giữ giờ ăn đều, coi bữa sau ca như bữa tối của mình chứ không phải bữa phụ.
Với người làm ca xoay, tuần ca ngày tuần ca đêm, việc ăn uống khó hơn cả. Cố giữ ba bữa chính tương đối đều theo giờ thức của mình, mang theo đồ ăn nhẹ lành mạnh trong ca, và đừng để cơn đói nửa đêm đẩy mình vào quán nhậu.
Chọn chỗ ngồi ở quán sát đường lớn
Ngồi xa mép đường. Quán khuya ven lộ thường kê bàn ra sát lề, trong khi xe tải, xe container chạy nhanh vì đường vắng. Chọn bàn trong cùng, quay lưng vào nhà, không ngồi ở góc giáp lòng đường.
Đậu xe gọn, có người trông. Xe máy đậu tràn ra đường vừa nguy hiểm vừa dễ mất. Ưu tiên quán có chỗ để xe trong sân, có người để ý.
Để ý ánh sáng. Quán quá tối, khuất sau góc đường làm tài xế khó thấy người ngồi ven đường. Quán có đèn đủ sáng cũng là quán dễ thấy chuyện vệ sinh hơn.
Giữ tài sản. Không để điện thoại, ví trên bàn sát đường; giật đồ bằng xe máy vào ban đêm là chuyện có thật ở nhiều tuyến đường ven đô.
Tránh chỗ đông người say xỉn. Quán nhậu khuya có lúc lời qua tiếng lại thành xô xát. Người đi một mình, phụ nữ, nên chọn quán ăn nhanh, ngồi gần chủ quán, ăn xong về sớm.
Để ý trẻ con đi theo. Gia đình trẻ đưa con nhỏ đi ăn khuya cần giữ trẻ ngồi yên trong bàn, không để trẻ chạy ra phía đường hay chơi quanh bếp than, nồi nước sôi.
Vệ sinh ở quán khuya
Quán khuya có những rủi ro riêng về vệ sinh. Đồ ăn có khi được nấu từ chiều, giữ tới khuya; nước rửa chén ít được thay vì ít khách; ánh đèn yếu khiến chủ quán và khách đều khó thấy bẩn. Ruồi ít hơn ban ngày nhưng muỗi, côn trùng bay quanh đèn rơi vào thức ăn là chuyện hay gặp.
Nên chọn quán nấu tại chỗ, nồi nước lèo sôi liên tục, món múc ra còn bốc khói. Tránh món nguội để từ chiều, đồ chiên rán lại nhiều lần, ốc, hải sản không rõ đã để bao lâu. Rau sống ăn kèm ở quán khuya nên hạn chế, nhất là khi không thấy chỗ rửa rau.
Mùa mưa, quán dưới dù che dễ bị nước mưa bắn vào nồi, vào chén bát. Những tối mưa lớn, mua mang về hoặc chọn quán có mái che kín sẽ an toàn hơn.
Một dấu hiệu đơn giản: quán khuya đông khách quen, đồ nấu ra liên tục, nồi sôi suốt buổi thường an toàn hơn quán vắng, đồ bày sẵn chờ khách. Đồ ăn ở quán đông được thay mới nhanh, ít phải để lâu.
Chạy xe về sau bữa khuya
Đoạn đường từ quán về phòng trọ lúc nửa đêm là đoạn nguy hiểm nhất của cả buổi tối. Mấy bước dưới đây đơn giản nhưng cứu được nhiều tai nạn.
- Không uống rượu bia nếu sẽ tự lái xe về; đã uống thì gửi xe lại, nhờ người chở hoặc gọi xe.
- Kiểm tra đèn xe trước khi đi; đường trong xóm nhiều đoạn không có đèn.
- Đội mũ bảo hiểm cả khi quãng đường chỉ vài trăm mét.
- Đi chậm ở các đoạn ven mương, cầu nhỏ, đường đang làm; ổ gà, vũng nước ban đêm rất khó thấy.
- Nhường xe tải, xe container; giữ khoảng cách, không chạy song song sát thùng xe lớn.
- Người mệt sau ca dài thì dừng nghỉ, rửa mặt, đừng cố chạy khi mắt díp lại.
- Báo người cùng phòng giờ mình về, nhất là khi đi một mình.
Buồn ngủ sau ca đêm nguy hiểm không kém say rượu. Nhiều người lao động đã gặp nạn trên đường về chỉ vì chợp mắt vài giây trên một đoạn đường quen.
Người đi xe đạp điện, xe máy điện về khuya cũng cần đèn sáng, áo phản quang nếu có; xe điện chạy êm, xe tải phía sau khó nghe thấy và khó nhìn thấy trong bóng tối.
Tự lo bữa khuya ở phòng trọ
Không phải tối nào cũng nên ra quán. Quán khuya tốn tiền hơn, đường về tối, và món thường nặng. Người làm ca tối có thể tự chuẩn bị bữa khuya ở phòng với vài thứ đơn giản: nồi cháo hẹn giờ trong nồi cơm điện, nấu từ trước khi đi làm, về là có cháo nóng; trứng luộc sẵn trong tủ lạnh; bánh mì, sữa, chuối.
Một cách nhiều nhóm bạn trọ dùng là nấu dư bữa chiều cho người đi ca tối: để riêng một phần cơm canh trong hộp kín, cất tủ lạnh, người về muộn hâm lại. Như vậy vừa tiết kiệm, vừa ăn được món nhà thay vì món quán.
Mì gói là lựa chọn quen thuộc nhất vào giờ khuya, nhanh và rẻ. Thỉnh thoảng thì không sao; nhưng tối nào cũng mì sẽ thiếu đạm, thiếu rau và nhiều muối. Nếu nấu mì, cho thêm trứng, ít rau, và đừng uống hết phần nước súp mặn.
Dù ăn ở quán hay ở phòng, dọn dẹp ngay sau bữa khuya: rửa chén, buộc kín túi rác. Đồ ăn thừa để qua đêm trong phòng trọ nóng là lời mời chuột và gián.
Quán khuya và hàng xóm
Quán khuya mang lại tiện lợi cho người làm ca nhưng cũng là nguồn phàn nàn của hàng xóm: tiếng nói cười, tiếng nhạc, tiếng xe nổ máy lúc nửa đêm, rác thải sau giờ đóng cửa. Ở những đoạn đường có nhà dân sát vách, quán mở loa, khách nhậu ồn là chuyện hay được nêu trong họp tổ.
Tiếng xe tải đậu nổ máy chờ tài xế ăn cũng là nguồn ồn ít ai nghĩ tới. Tài xế dừng ăn nên tắt máy, đậu xe vào chỗ rộng, không chắn lối vào nhà dân.
Khách có thể góp phần: nói chuyện vừa phải, không bấm còi, không rồ máy xe khi ra về, không vứt rác, vỏ ốc, khăn giấy ra đường. Chủ quán có lợi khi giữ quan hệ tốt với xóm: dọn dẹp sạch trước khi đóng cửa, giảm âm thanh sau giờ khuya, không lấn chiếm lòng đường quá mức.
Chính quyền địa phương có quy định về giờ giấc, trật tự, lấn chiếm vỉa hè; mức độ áp dụng tuỳ từng nơi. Khi có xung đột, kênh phù hợp là tổ trưởng, ấp, xã, không phải tranh cãi trực tiếp lúc nửa đêm.
Với người bán, quán khuya là nghề vất vả: thức tới nửa đêm, dọn dẹp, sáng lại đi chợ. Nhiều chủ quán là vợ chồng người trọ, ban ngày một người làm xưởng, tối cùng nhau bán. Hiểu điều đó giúp khách bớt khó tính và hàng xóm bớt bực, miễn quán giữ được trật tự và sạch sẽ.
Câu hỏi thường gặp
Người làm ca đêm có nên ăn khuya không?
Nên ăn một bữa vừa phải sau ca hoặc giữa ca, coi như bữa chính của mình, thay vì nhịn đói. Chọn món dễ tiêu, ít dầu mỡ; ăn xong nghỉ một lúc rồi mới ngủ. Người có bệnh tiêu hoá nên hỏi bác sĩ về lịch ăn hợp với ca làm.
Ăn khuya xong đi ngủ ngay có sao không?
Ăn no rồi nằm ngay dễ đầy bụng, ợ chua, khó ngủ, nhất là với món nhiều dầu mỡ. Nếu được, ăn nhẹ, chờ khoảng một giờ rồi mới ngủ. Nếu buộc phải ngủ sớm, chọn cháo, súp, món nước ít béo.
Quán khuya ven đường lớn có an toàn không?
Rủi ro chính là giao thông và giật đồ. Chọn bàn xa mép đường, đậu xe gọn có người trông, không để điện thoại trên bàn sát đường, đi theo nhóm nếu được. Quán có đèn sáng, có chỗ để xe trong sân thường an toàn hơn.
Có nên uống bia khi ăn khuya rồi chạy xe về gần không?
Không. Quãng đường gần không làm giảm nguy hiểm, nhất là trên đường tối có xe tải. Luật giao thông hiện hành nghiêm cấm điều khiển xe khi trong người có nồng độ cồn. Đã uống thì gửi xe, nhờ người chở hoặc gọi xe.
Mua đồ ăn khuya mang về phòng trọ cần lưu ý gì?
Chọn món nấu nóng tại chỗ, đựng hộp kín, ăn ngay khi về. Không để đồ ăn thừa qua đêm ngoài tủ lạnh. Món nước đựng riêng, tránh túi ni lông mỏng với nước đang sôi. Đổ rác ngay để không hút chuột, gián.
Quán khuya gây ồn thì hàng xóm nên làm gì?
Góp ý nhẹ nhàng với chủ quán vào ban ngày, nêu cụ thể giờ giấc, tiếng ồn. Nếu không cải thiện, báo tổ trưởng, ấp để được hoà giải; khi cần thì phản ánh tới xã. Tránh tranh cãi lúc nửa đêm với khách đã uống.
